تلاش واشنگتن برای پرداخت هزینه خسارات منطقه‌ای از جیب ایران

حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران به کشورهای خلیج فارس نیز کشیده شده است. ایران در پاسخ، پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه را هدف قرار داد و این درگیری‌ها به آسیب دیدن برخی زیرساخت‌های مهم انرژی و حمل‌ونقل در کشورهای خلیج فارس منجر شد. اکنون آمریکا قصد دارد ایران را مسئول این خسارات معرفی کند. منابع آگاه در ۶ ژوئن (۱۶ خرداد) فاش کردند که دولت آمریکا در نظر دارد از دارایی‌های ایران که تحت کنترل این کشور قرار دارد، برای کمک به تعمیر و بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده در کشورهای خلیج فارس استفاده کند.
کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، ۷ ژوئن (۱۷ خرداد) در واکنش به گزارش‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی درباره احتمال استفاده آمریکا از دارایی‌های مسدودشده ایران برای جبران خسارت برخی متحدان منطقه‌ای خود، این اقدام را «غیرقابل قبول» توصیف کرد. وی تأکید کرد که دارایی‌های ایران در خارج از کشور «نه غنایم جنگی واشنگتن است و نه منابعی که بتوان آن را به متحدان آمریکا پرداخت کرد».
وی افزود که اگر قرار باشد بحث واقعی درباره جبران خسارت مطرح شود، آمریکا به‌عنوان یکی از طرف‌های اصلی اقدام نظامی علیه ایران باید مسئولیت خود و متحدانش را در بحران کنونی منطقه بپذیرد. همچنین کشورهایی که برای حمایت از عملیات نظامی علیه ایران، خاک یا امکانات خود را در اختیار قرار داده‌اند، از نظر تهران حقی برای مطالبه غرامت ندارند.
برخی تحلیلگران معتقدند این اقدام آمریکا می‌تواند به عامل جدیدی برای تشدید اختلافات میان تهران و واشنگتن تبدیل شود و روند مذاکرات پرتنش دو کشور را با بن‌بست بیشتری مواجه کند.
یک منبع ناشناس به خبرگزاری رویترز گفته که دولت آمریکا همچنین در حال بررسی انتقال بخشی از دارایی‌های ایران به کشورهای خلیج فارس است تا در صورت بروز خسارات احتمالی در آینده، منابع مالی لازم برای بازسازی و تعمیرات در دسترس باشد.
این منبع مشخص نکرده که وزارت خزانه‌داری آمریکا دقیقاً کدام دارایی‌های ایران را مدنظر دارد، اما به نظر می‌رسد موضوع فراتر از دارایی‌های خارجی مسدودشده ایران باشد. ارزش این دارایی‌های مسدودشده به صدها میلیارد دلار می‌رسد و در نقاط مختلف جهان نگهداری می‌شود. موضوع آزادسازی این دارایی‌ها نیز یکی از محورهای اصلی مذاکرات جاری میان ایران و آمریکا به شمار می‌رود.
محسن رضایی، مشاور نظامی رهبر ایران، ۵ ژوئن (۱۵ خرداد) در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان اعلام کرد که دستیابی ایران و آمریکا به توافق تا حد زیادی به تصمیم واشنگتن درباره آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران بستگی دارد. وی گفت اگر دولت آمریکا این دارایی‌ها را آزاد کند، چنین اقدامی می‌تواند به‌عنوان یک «اقدام اعتمادساز» عمل کرده و «فصل جدیدی» در روابط دو کشور ایجاد کند.
در همین حال، پاکستان ضمن ادامه تلاش‌های دیپلماتیک، نقش فعالی در میانجیگری میان ایران و آمریکا ایفا می‌کند. سید محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، روز ۶ ژوئن (۱۶ خرداد) وارد تهران شده و ۷ ژوئن (۱۷ خرداد) با سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، دیدار و گفت‌وگو کرد. او اعلام کرد حامل «نامه ویژه‌ای» از سوی منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان، و شهباز شریف، نخست‌وزیر این کشور است که آن را به آیت الله سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر ایران تحویل خواهد داد.
استیو هنکه، استاد اقتصاد کاربردی دانشگاه جانز هاپکینز، اخیراً اظهار داشت که جنگ آغازشده از سوی آمریکا و اسرائیل علیه ایران موجب تداوم انسداد تنگه هرمز شده است. به گفته او، وضعیت کنونی نتیجه یک محاسبه اشتباه جدی از سوی آمریکا و اسرائیل بوده است. هنکه معتقد است این دو کشور با آغاز پیش‌دستانه جنگ علیه ایران، توانایی تهران در کنترل تنگه هرمز را دست‌کم گرفتند و اکنون نتایج این ارزیابی نادرست آشکار شده است. او همچنین تأکید کرد که سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه بیش از حد نظامی‌محور بوده و هیچ تأثیر مثبتی بر اقتصاد آمریکا نخواهد داشت.
در نهایت، علت اصلی این دور از آشفتگی در خاورمیانه به ارزیابی نادرست آمریکا و اسرائیل از شرایط منطقه و اقدام نظامی پیش‌دستانه آنها علیه ایران نسبت داده می‌شود. خسارت‌های واردشده به زیرساخت‌ها و اختلالات تجاری که کشورهای خلیج فارس با آن روبه‌رو شده‌اند، از نگاه این تحلیل، نتیجه زنجیره‌ای تصمیمات اشتباه آمریکا است.

با این حال، واشنگتن به جای پذیرش مسئولیت و پرداخت هزینه‌های جنگ، در تلاش است از دارایی‌های مسدودشده ایران برای جبران خسارت‌ها و رضایت متحدان خود استفاده کند. منتقدان این اقدام را عملی یکجانبه و غارتگرانه می‌دانند که حقوق ایران و اصول بنیادین حقوق بین‌الملل را نادیده می‌گیرد.
به باور آنها، چنین رویکردی نه تنها اعتماد شکننده میان تهران و واشنگتن را تضعیف می‌کند و مذاکرات دشوار دو طرف را به بن‌بست عمیق‌تری می‌کشاند، بلکه می‌تواند روابط ایران و کشورهای خلیج فارس را نیز تحت تأثیر قرار داده و بر پیچیدگی و بی‌ثباتی اوضاع خاورمیانه بیفزاید.