حکمرانی زیست‌محیطی چین؛ گام‌های ملموس پکن برای ساخت آینده‌ای سبزتر

یک دهه پیش، اریک سولهیم به دلیل مه غلیظ، تمایلی به دویدن در پکن نداشت. امروز، رئیس سابق برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، هر بار که به این شهر بازمی‌گردد، زمانی را برای دویدن صبحگاهی اختصاص می‌دهد. او می‌گوید: «بیشتر وسایل نقلیه در جاده‌ها، خودروهای جدید انرژی هستند؛ بی‌صدا، بدون آلودگی و مقرون‌به‌صرفه.» به گفته او، این تغییر نشانه روشنی از گذار سبز چین است.

در پس این تغییر، تحول نهادی عمیق‌تری نیز در جریان است. روز شنبه، قانون مهم زیست‌محیطی و اکولوژیکی چین اجرایی شد و پایه‌های قانونی هماهنگی میان انسان و طبیعت را بیش از پیش تقویت کرد. این قانون، به‌عنوان دومین قانون جامع کشور پس از قانون مدنی، برای نخستین بار اندیشه شی جین‌پینگ درباره تمدن اکولوژیکی را در چارچوب قانونی کشور گنجانده است.
همان‌طور که شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری خلق چین، گفته است: «هماهنگی میان انسان و طبیعت از ویژگی‌های بارز نوسازی چین است. چین بازیگری ثابت‌قدم و مشارکت‌کننده اصلی در ترویج توسعه سبز جهانی است.»
فلسفه‌ای که تغییر واقعی را هدایت می‌کند
«آب‌های زلال و کوه‌های سرسبز، دارایی‌های ارزشمندی هستند.» مفهوم «دو کوه» که نخستین بار در سال ۲۰۰۵ در روستای یوچون در جه‌جیانگ مطرح شد، از یک شعار محلی به یکی از پایه‌های راهبرد ملی چین تبدیل شده است.
چین اکنون در زمینه توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در جهان پیشرو است. در سال ۲۰۲۵، ظرفیت جدید انرژی‌های تجدیدپذیر به رکوردی بی‌سابقه رسید و بیش از ۶۰ درصد از کل ظرفیت جدید جهان را تشکیل داد. بر اساس اعلام اداره ملی انرژی چین، با اضافه شدن حدود ۳۰۰ میلیون کیلووات ظرفیت جدید بادی و خورشیدی در سال جاری، انرژی‌های تجدیدپذیر به محرک اصلی گذار به انرژی کم‌کربن تبدیل شده‌اند.
کلیفورد کاب، اقتصاددان زیست‌محیطی آمریکایی، می‌گوید چین نشان داده است که حفاظت از طبیعت و ایجاد ارزش اقتصادی می‌توانند همزمان پیش بروند. او گفت: «چین طی ۲۰ سال گذشته ثابت کرده است که می‌توان از طبیعت محافظت کرد و در عین حال ارزش اقتصادی ایجاد کرد. این یک دیدگاه برد-برد است که جهان می‌تواند از آن درس بگیرد.» صلاح هاجر، معمار مصری و متخصص پایداری، نیز معتقد است احترام، سازگاری و حفاظت از طبیعت، اصلی جهانی است که برای توسعه انسانی در همه نقاط جهان ضروری است.
آیین‌نامه‌ای مبتنی بر سال‌ها پیشرفت
شی جین‌پینگ گفته است چین باید سختگیرانه‌ترین نهادها و قوانین ممکن را برای تضمین پیشرفت زیست‌محیطی در اختیار داشته باشد. طی یک دهه گذشته، چین قوانین زیست‌محیطی خود را سختگیرانه‌تر کرده، اجرای آنها را تقویت کرده و گام‌های مهمی برای بهبود نظارت و اجرای مقررات برداشته است.
این کشور تمدن زیست‌محیطی را در قانون اساسی خود گنجانده، آنچه را «سختگیرانه‌ترین» قانون حفاظت از محیط زیست توصیف شده، اجرا کرده و به مشکلات مهمی از آلودگی هوا و آب گرفته تا آلودگی صوتی پرداخته است. مناطق مهمی مانند رودخانه یانگ‌تسه، رودخانه زرد، فلات چینگ‌های-شی‌زانگ و مناطق خاک سیاه نیز تحت حفاظت هدفمند قرار گرفته‌اند. نظام بازرسی مرکزی زیست‌محیطی چین، پاسخگویی مقام‌های محلی را بیش از پیش تقویت کرده و به حل مشکلات قدیمی کمک کرده است.
این اقدامات به نتایج ملموسی برای مردم محلی منجر شده و کیفیت محیط زیست را به بخشی از زندگی روزمره آنها تبدیل کرده است.
این قانون جدید که همزمان با چهارمین روز ملی بوم‌شناسی چین اجرایی شد، بیش از ۳۰ قانون ملی، بیش از ۱۰۰ مقررات اداری و حدود ۱۰۰۰ قانون محلی را در ۱۲۴۲ ماده و پنج فصل یکپارچه می‌کند. این قانون حوزه‌هایی مانند کنترل آلودگی، حفاظت از محیط زیست و توسعه سبز و کم‌کربن را در بر می‌گیرد. این چارچوب فراتر از نگرانی‌های سنتی مانند آلودگی هوا و آب رفته و خطرات نوظهوری مانند آلودگی نوری و تشعشعات الکترومغناطیسی را نیز مورد توجه قرار داده است.
یک چشم‌انداز سبز، محرک همکاری جهانی
چشم‌انداز چین برای توسعه سبز، همکاری‌های زیست‌محیطی در سطح جهان را نیز تقویت کرده است. در منطقه آکمولا در قزاقستان، خاسابای کینلوسان، مهندس این پروژه، از بیش از ۴۰ توربین بادی در چارچوب همکاری کمربند و جاده نگهداری می‌کند. این توربین‌ها در مجموع سالانه بیش از ۸۰۰ میلیون کیلووات ساعت برق پاک تولید می‌کنند و انتشار کربن را ۶۵۰ هزار تن کاهش می‌دهند.
الماس چوکین، اقتصاددان برجسته قزاق، گفت: «چین به یک رهبر در زمینه انرژی خورشیدی و بادی تبدیل شده و با چالش‌های جهانی مانند تغییرات اقلیمی از طریق عمل، نه فقط حرف، مقابله می‌کند.»

این تعهد بسیار فراتر از آسیای مرکزی گسترش یافته است. چین از طریق ابتکار همکاری اقلیمی جنوب-جنوب و مشارکت توسعه سبز کمربند و جاده، از توسعه کم‌کربن و تقویت ظرفیت‌های زیست‌محیطی در بیش از ۱۰۰ کشور در حال توسعه، به‌ویژه کشورهای جزیره‌ای کوچک و کشورهای آفریقایی، حمایت کرده است.
چین همچنین در میانجیگری و شکل‌گیری چارچوب جهانی تنوع زیستی کون‌مینگ-مونترال در جریان COP15 در سال ۲۰۲۲ نقش مهمی ایفا کرد. مقام‌های سازمان ملل، مدل حکمرانی با مشارکت همه بخش‌های جامعه در چین را یکی از عوامل موفقیت این توافق دانسته‌اند.
الیاسون کاگانگا، پژوهشگر تانزانیایی که درباره حفاظت از دریاچه ویکتوریا تحقیق می‌کند، می‌گوید اندیشه تمدن اکولوژیکی چین هم از نظر نظری غنی و هم از نظر عملی مؤثر است. او گفت: «راهکارهای چین، به‌ویژه آنهایی که مردم محلی را توانمند می‌کنند، مزایای پایداری را برای کشورها و جوامع آفریقایی به همراه دارند.»
مه دودی که زمانی یک مقام سازمان ملل را از دویدن در پکن بازمی‌داشت، اکنون از بین رفته است. آنچه باقی مانده، یک چارچوب قانونی، یک فلسفه توسعه و مجموعه‌ای از همکاری‌های سبز است که دامنه آن بسیار فراتر از مرزهای چین گسترش یافته است.