فقرزدایی با مدل جدید همکاری جهانی

حجت عابدی

فعال رسانه‌ای ایران

همزمان با افزایش بحران‌های اقتصادی و کند شدن روند تحقق اهداف توسعه پایدار، بسیاری از کشورهای جهان به این جمع‌بندی رسیده‌اند که ساختارهای سنتی مقابله با فقر دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیستند.

در چنین فضایی، راه‌اندازی مشارکت جهانی برای فقرزدایی و توسعه، در پکن را می‌توان تلاشی برای شکل‌دهی به رویکردی تازه در همکاری‌های بین‌المللی دانست. رویکردی که بر توسعه مشترک، انتقال تجربه و مشارکت برابر کشورها استوار شده است.
جهان در سال‌های اخیر با مجموعه‌ای از بحران‌های هم‌زمان همچون پیامدهای اقتصادی همه‌گیری کرونا گرفته تا تنش‌های ژئوپلیتیکی، تغییرات اقلیمی و افزایش ناامنی غذایی مواجه بوده است. این تحولات باعث شده میلیون‌ها نفر در کشورهای در حال توسعه با دشواری‌های معیشتی بیشتری روبه‌رو شوند و شکاف اقتصادی میان کشورهای ثروتمند و فقیر افزایش یابد. در چنین شرایطی، نیاز به سازوکارهایی که بتوانند مسیر تازه‌ای برای توسعه پایدار ترسیم کنند، بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.
چین که طی دهه‌های گذشته یکی از موفق‌ترین تجربه‌های فقرزدایی جهان را رقم زده، اکنون تلاش می‌کند این تجربه را به بستری برای همکاری جهانی تبدیل کند. مشارکت جهانی برای فقرزدایی و توسعه بر این اصل تأکید دارد که مبارزه با فقر تنها از طریق کمک مالی امکان‌پذیر نیست و باید زیرساخت، آموزش، فناوری و توانمندسازی اقتصادی نیز به صورت هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد.
تجربه چین نشان داده که توسعه زمانی پایدار خواهد بود که مردم در مرکز سیاست‌گذاری قرار گیرند. سرمایه‌گذاری گسترده این کشور در زیرساخت‌های حمل‌ونقل، توسعه روستاها، حمایت از تولید و ارتقای سطح آموزش، توانست شرایط زندگی میلیون‌ها نفر را متحول کند. اکنون بسیاری از کشورهای در حال توسعه به این تجربه به‌عنوان الگویی کاربردی نگاه می‌کنند. الگویی که بر برنامه‌ریزی بلندمدت و توسعه واقعی اقتصاد ملی تکیه دارد.
نکته قابل توجه در مشارکت جهانی برای فقرزدایی و توسعه آن است که این سازوکار، کشورهای در حال توسعه را صرفاً دریافت‌کننده کمک نمی‌داند و بر نقش فعال آن‌ها در تصمیم‌سازی و اجرای پروژه‌ها تأکید دارد. این نگاه می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری همکاری‌های متوازن‌تر میان کشورهای جنوب جهانی شود؛ همکاری‌هایی که در آن انتقال دانش، تبادل تجربه و استفاده از ظرفیت‌های بومی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
در این میان، ایران نیز از ظرفیت‌های قابل توجهی برای حضور فعال در چنین روندی برخوردار است. جمهوری اسلامی ایران طی سال‌های گذشته در حوزه‌هایی مانند بهداشت، آموزش، فناوری‌های دانش‌بنیان، پزشکی و توسعه خدمات عمومی به دستاوردهای مهمی رسیده است. گسترش خدمات درمانی در مناطق دورافتاده، پیشرفت در تولید دارو و تجهیزات پزشکی و توسعه شرکت‌های فناور، بخشی از توانمندی‌هایی است که می‌تواند در چارچوب همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی مورد استفاده قرار گیرد.
ایران همچنین به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی خود، یکی از مهم‌ترین حلقه‌های اتصال آسیای مرکزی، خاورمیانه و مسیرهای ترانزیتی شرق به غرب محسوب می‌شود. توسعه همکاری‌های تهران و پکن در حوزه زیرساخت، حمل‌ونقل و تجارت می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای رشد اقتصادی منطقه ایجاد کند و به افزایش سطح رفاه در بخش بزرگی از آسیا کمک کند.
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های سیاست توسعه‌ای چین، تأکید بر احترام متقابل و عدم مداخله در امور داخلی کشورهاست. همین رویکرد باعث شده بسیاری از کشورهای در حال توسعه، همکاری با چین را فرصتی برای پیشبرد برنامه‌های ملی خود بدانند. مشارکت جهانی برای فقرزدایی و توسعه نیز بر همین فلسفه استوار شده و تلاش می‌کند کشورها را بر اساس نیازها و اولویت‌های واقعی آن‌ها به یکدیگر نزدیک کند.
امروز بسیاری از جوامع بیش از کمک‌های مقطعی، به سرمایه‌گذاری در زیرساخت و انتقال فناوری نیاز دارند. توسعه کشاورزی هوشمند، گسترش انرژی‌های پاک، آموزش نیروی انسانی و ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار، از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش فقر ایفا کنند. چین طی سال‌های اخیر در این زمینه‌ها تجربیات گسترده‌ای به دست آورده و اکنون در تلاش است این تجربیات را در قالب همکاری‌های چندجانبه به اشتراک بگذارد.

بدون تردید، جهان آینده نیازمند الگوهای تازه‌ای از همکاری اقتصادی خواهد بود. تشدید بحران‌های جهانی نشان داده که توسعه پایدار بدون مشارکت واقعی کشورهای در حال توسعه امکان‌پذیر نیست. مشارکت جهانی برای فقرزدایی و توسعه را می‌توان بخشی از تلاش برای ایجاد چنین نظمی دانست؛ نظمی که در آن کشورهای جنوب جهانی نقش پررنگ‌تری در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی و توسعه‌ای خواهند داشت.
چین با راه‌اندازی این ابتکار، پیام روشنی به جهان مخابره کرده است. مقابله با فقر و نابرابری تنها از مسیر همکاری، تبادل تجربه و توسعه مشترک امکان‌پذیر خواهد بود. اگر این رویکرد بتواند اعتماد و مشارکت گسترده‌تری را جلب کند، احتمالاً در سال‌های آینده به یکی از مهم‌ترین محورهای همکاری بین‌المللی در حوزه توسعه تبدیل خواهد شد.