«مدرسه» ربات‌ها در چین؛ پلی میان آزمایشگاه و دنیای واقعی

در «مدرسه‌ای» در شهر هانگ‌جو، واقع در استان جه‌جیانگ در شرق چین، «معلمان» ریموت‌کنترل به دست دارند، سنسورها همه حرکات را ثبت می‌کنند و «دانش‌آموزان» آن‌قدر یک وظیفه را تکرار می‌کنند تا در انجام دقیق آن مهارت پیدا کنند.
اما این «دانش‌آموزان» در واقع ربات هستند. اکنون بیش از ۱۴۰ ربات در «پایگاه ملی آزمایشی کاربردهای هوش مصنوعی تجسم‌یافته» در حال آموزش در بیش از ۴۰ سناریوی شغلی هستند؛ سناریوهایی که آشپزخانه‌های هوشمند، انبارها، مزارع و حتی ماکت کم‌نور یک تونل معدن را شامل می‌شود.
ربات‌های چینی پیش از این با اجرای حرکاتی مانند پشتک، بوکس و رقص توجه بسیاری را جلب کرده بودند، اما چالش اصلی امروز این است که آیا می‌توانند از عهده مشاغل واقعی نیز برآیند. یکی از مشکلات دیرینه صنعت رباتیک این بوده که ربات‌ها در محیط‌های شبیه‌سازی‌شده عملکرد خوبی دارند، اما در مواجهه با پیچیدگی‌ها و شرایط غیرقابل پیش‌بینی دنیای واقعی دچار مشکل می‌شوند.
برای رفع این فاصله، این پایگاه که میان پژوهش‌های آزمایشگاهی و کاربرد گسترده ربات‌ها قرار گرفته، فضایی مشترک فراهم کرده است تا فناوری‌ها پیش از ورود به مرحله تولید و استفاده گسترده، آزمایش، اصلاح و ارزیابی شوند.
این مرکز ملی با هدف انتقال «هوش مصنوعی تجسم‌یافته»؛ یعنی ماشین‌هایی که محیط فیزیکی را درک می‌کنند، در آن حرکت می‌کنند و اقدام انجام می‌دهند، از آزمایشگاه به زندگی روزمره، در ۱۶ مه افتتاح شد و به «آموزشگاه فنی و حرفه‌ای ملی» ربات‌ها شهرت یافته است.
جالب اینکه تابلو رسمی این مرکز پس از ورود نخستین «دانش‌آموزان» نصب شد. در زمان آغاز فعالیت آزمایشی پایگاه در ۱۶ مه، حدود ۴۰ شرکت فعال در حوزه هوش مصنوعی تجسم‌یافته و بیش از ۱۰ دانشگاه و مرکز پژوهشی از قبل در آن مستقر شده و فعالیت خود را آغاز کرده بودند.
این پایگاه از دو روش «آموزش در سناریوهای واقعی» و «شبیه‌سازی مجازی با دقت بالا» استفاده می‌کند. در محیط‌های واقعی، تکنسین‌ها با هدایت از راه دور، ربات‌ها را بارها برای انجام یک کار آموزش می‌دهند و هر حرکت موفق توسط سنسورها ثبت و به‌عنوان داده آموزشی برای مدل‌های هوش مصنوعی استفاده می‌شود.
روش ساده‌تر دیگری نیز وجود دارد که حتی به حضور خود ربات نیاز ندارد. در این روش، اپراتور تنها با پوشیدن دستکش‌های داده و لباس ثبت حرکت، اطلاعات حرکتی را جمع‌آوری می‌کند.
برای نمونه، شرکت هوش مصنوعی ابری کلان داده هانگجو از نوامبر سال گذشته در یک آشپزخانه هوشمند شبیه‌سازی‌شده، تمام مراحل کار یک رستوران را به ربات‌ها آموزش می‌دهد؛ از ثبت سفارش و برداشتن مواد اولیه گرفته تا پخت غذا در ۳ تا ۴ دقیقه، سرو غذا و جمع‌آوری ظروف.
«یانگ جیانگ‌دانگ»، هم‌بنیان‌گذار این شرکت، می‌گوید توسعه یک سامانه اختصاصی برای رستوران‌داری از ابتدا ممکن است چندین میلیون یوآن هزینه تحقیق و توسعه داشته باشد، اما با استفاده از زیرساخت‌های این پایگاه، امکان بررسی و ارزیابی طرح‌ها با هزینه‌ای بسیار کمتر فراهم شده است.
هزینه، یکی از مهم‌ترین عوامل در این حوزه است. «جانگ های‌وی»، بنیان‌گذار شرکت ثبت حرکت «Chingmu» می‌گوید: «پیش از این، توسعه تنها یک سناریوی کاربردی ممکن بود بیش از ۱۰ میلیون یوآن فقط برای جمع‌آوری داده‌های آموزشی هزینه داشته باشد، اما اکنون شرکت‌های مستقر در این مرکز به همه منابع مورد نیاز خود به‌صورت یکجا دسترسی دارند.»
شرکت Chingmu که در مرحله آزمایشی به این مرکز منتقل شده، اعلام کرده سفارش‌هایش نسبت به سال گذشته دو برابر شده و ارزش مالی آن در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ به حدود ۵۰ میلیون یوآن رسیده است.
هم‌زمان، سناریوهای آموزشی دیگری نیز در حال تکمیل است. در بخش «کنترل دقیق و ماهرانه» شرکت «DexRobot»، یک سامانه اسکلت خارجی، حرکات انسان را با دقت میلی‌متری و در ۶۵ درجه آزادی شامل بازوها، دست‌ها و کمر روی ربات پیاده می‌کند. این شرکت اعلام کرده یکی از دست‌های رباتیک آن با موفقیت یک میلیون چرخه آزمایشی را زیر بار کامل پشت سر گذاشته که گامی مهم برای استفاده طولانی‌مدت از این قطعات به شمار می‌رود.
همچنین شرکت لجستیکی «Transfar» و شرکت ربات‌سازی «Unitree» به‌طور مشترک یک سناریوی انبارداری را اجرا می‌کنند که در آن ربات‌های انسان‌نمای چرخ‌دار، کالاها را برمی‌دارند، اسکن می‌کنند و جابه‌جا می‌کنند. در بخش‌های دیگر نیز لیفتراک‌های هوشمند با دقت موقعیت‌یابی یک میلی‌متر بار را جابه‌جا می‌کنند و ربات‌های برداشت محصول به‌صورت شبانه‌روزی میوه‌های رسیده را جمع‌آوری می‌کنند.
چه چیزی این «مدرسه» را تا این اندازه برای شرکت‌ها جذاب کرده است؟ «جو چن»، مدیرعامل شرکت DexRobot، این وضعیت را به یک ترانه قدیمی چینی تشبیه می‌کند که در آن فرد برای آماده کردن یک اسب، زین، افسار و رکاب را از فروشندگان مختلف تهیه می‌کند، اما در پایان با مجموعه‌ای از قطعات پراکنده روبه‌رو می‌شود. او می‌گوید این پایگاه همه این امکانات را در یک مکان گرد هم آورده است.
او می‌افزاید: «این پایگاه مانند یک کتابخانه برای صنعت رباتیک است؛ هر آنچه نیاز دارید، در یک مکان در دسترس شما قرار دارد.»
این هم‌افزایی باعث افزایش چشمگیر سرعت توسعه شده است. برای مثال، شرکت‌های Chingmu و DexRobot در یک ساختمان مستقر هستند و یک آزمایشگاه مشترک راه‌اندازی کرده‌اند.
«جانگ» می‌گوید: «به محض اینکه آن‌ها محصول جدیدی را بهینه می‌کنند، ما همان روز از آن استفاده می‌کنیم. اگر لازم باشد داده‌های روز قبل دوباره جمع‌آوری شود، همان روز این کار انجام می‌شود.»
«ژو» نیز می‌گوید: «طبقات بالا و پایین ساختمان، همان حلقه‌های بالادستی و پایین‌دستی زنجیره تأمین ما هستند و همسایه دیواربه‌دیوار ما، شریک تجاری ماست.» او افزود این آزمایشگاه مشترک امکان ارزیابی اولیه طرح‌ها را با هزینه و ریسک کمتر فراهم کرده و حضور شرکت‌های متعدد در یک مکان، هزینه تصمیم‌گیری را به‌طور محسوسی کاهش داده است.
خارج از این پایگاه نیز شهر هانگ‌جو از هم‌اکنون بخشی از آینده شغلی ربات‌ها را به نمایش گذاشته است. از اول مه، ۱۵ ربات مدیریت ترافیک در تقاطع‌های اصلی و مناطق گردشگری از جمله دریاچه غربی مشغول فعالیت شده‌اند.
هر ربات می‌تواند ۸ تا ۹ ساعت به‌طور مداوم کار کند و در کنار نیروهای انسانی، هدایت ترافیک و ارائه خدمات عمومی را بر عهده بگیرد. این ربات‌ها روزانه حدود ۳۵۰۰ هشدار صوتی صادر می‌کنند، به بیش از ۵۰۰ درخواست شهروندان پاسخ می‌دهند و تاکنون بیش از ۱۰ هزار ساعت فعالیت عملیاتی داشته‌اند. آن‌ها همچنین در رویدادهایی مانند ماراتن دریاچه غربی و آزمون سراسری کنکور نیز به نیروهای انسانی کمک کرده‌اند.
از آنجا که استانداردهای ثبت داده، ارتباطات و رابط‌های سخت‌افزاری در صنعت رباتیک هنوز در حال تدوین است، این پایگاه با همکاری شرکای صنعتی خود در حال تهیه استانداردهای کاربردی برای تسهیل تبادل داده و آزمایش فناوری‌ها است.
«لی شینگ‌تنگ»، معاون مدیرعامل شرکت بهره‌بردار این پایگاه، می‌گوید هدف این پلتفرم، تبدیل توانمندی‌های شرکت‌های مختلف به راهکارهای جامع و یکپارچه از طریق اتصال فعالان سراسر زنجیره صنعت رباتیک است.
حمایت‌های دولتی نیز در حال گسترش است. در ماه ژوئن، وزارت صنعت و فناوری اطلاعات چین به همراه سازمان مدیریت دارایی‌های دولتی، برنامه‌ای برای سال ۲۰۲۶ آغاز کردند تا آموزش در سناریوهای واقعی و استفاده گسترده از ربات‌های انسان‌نما و محصولات هوش مصنوعی تجسم‌یافته را توسعه دهند. همچنین نخستین مقررات محلی چین در این حوزه از اول مه در هانگ‌جو اجرایی شده است.
این پایگاه تنها بخشی از یک حرکت بزرگ‌تر است. بر اساس آمار رسمی، هانگ‌جو اکنون بیش از ۷۰۰ شرکت مرتبط با رباتیک را در خود جای داده و ارزش تولید خوشه هوش مصنوعی تجسم‌یافته این شهر در سال ۲۰۲۵ به ۱۰۶.۸ میلیارد یوآن، معادل حدود ۱۵ میلیارد دلار، رسیده است.
به گفته «لی»، راهکارهای نهایی توسعه‌یافته در این پایگاه، در نهایت در مجتمع‌ها و شهرک‌های آزمایشی به کار گرفته می‌شوند تا عملکرد آن‌ها در شرایط واقعی بررسی و مشکلات احتمالی برطرف شود.
برای ربات‌های حاضر در این «مدرسه»، این آموزش‌ها تنها آغاز راه است؛ دنیای واقعی، مرحله بعدی یادگیری و آزمون آن‌ها خواهد بود.