«کارگاه لوبان»؛ زیرساخت انسانی «ابتکار یک کمربند، یک جاده»

عکس: ۸ ژوئن ۲۰۲۶ (۱۸ خرداد ۱۴۰۵) تیان‌جین؛ مهمانان در مرکز آموزش فنی و حرفه‌ای «کارگاه لوبان» از شبیه‌ساز رانندگی قطار تندرو بازدید می‌کنند
در سال ۲۰۲۰، زمانی که ابراهیم ماهر، جوان مصری، برای نخستین بار وارد مرکز آموزش فنی و حرفه‌ای موسوم به «کارگاه لوبان» شد، فقط چند کلمه چینی می‌دانست. او در این مرکز که با همکاری دانشگاه‌ها و نهادهای محلی در کشورهای مختلف تأسیس می‌شوند، فناوری کنترل عددی رایانه‌ای را آموخت و بعدها با تکیه بر مهارت‌های خود، در مسابقات جهانی مهارت‌های فنی و حرفه‌ای به جایزه دست یافت. او اکنون وارد دانشگاه فنی و حرفه‌ای تیان‌جین شده و تحصیل در مقطع کارشناسی را آغاز کرده است. ابراهیم می‌گوید: کارگاه لوبان فرصت‌های تازه‌ای پیش روی من گذاشت و سرنوشتم را تغییر داد.
داستان ابراهیم ماهر نمونه‌ای منحصربه‌فرد نیست. امسال دهمین سال فعالیت مراکز آموزشی «کارگاه لوبان» در خارج از چین است. بر اساس آمار منتشرشده در نشست خبری وزارت آموزش و پرورش چین در ۱۲ اکتبر (۲۰ مهر)، این کشور تاکنون ۳۸ مرکز کارگاه لوبان در ۳۲ کشور تأسیس کرده و از طریق دوره‌های رسمی به بیش از ۳۰ هزار نفر مدرک داده و بیش از ۱۶۰ هزار نفر را در دوره‌های غیررسمی آموزش داده است.
چین همچنین بیش از ۵۰۰ پروژه همکاری در زمینه آموزش فنی و حرفه‌ای، از جمله طرح‌های «کالج هنرمندان مدرن» و «کالج جاده ابریشم»، را در بیش از ۸۰ کشور و منطقه اجرا کرده است. وجه مشترک این پروژه‌ها را می‌توان در پیوند آموزش با تولید و هماهنگی میان صنعت و آموزش خلاصه کرد؛ به این معنا که هر جا پروژه‌ای با مشارکت چین اجرا می‌شود، آموزش مهارت‌های متناسب با نیازهای آن نیز در همان محل شکل می‌گیرد. برای نمونه، مرکز کارگاه لوبان در مصر با منطقه همکاری اقتصادی و تجاری چین و مصر، موسوم به منطقه ویژه «تدا سوئز»، یک پایگاه مشترک آموزش فنی و حرفه‌ای ایجاد کرده است. این مرکز با توجه به نیازهای صنعتی مصر در حوزه‌هایی مانند تولید هوشمند، انرژی‌های نو و تعمیر خودرو، رشته‌های آموزشی خود را تعیین کرده و تاکنون بیش از ۳ هزار دانشجو را آموزش داده است. منطقه ویژه «تدا سوئز» نیز تاکنون بیش از ۲۰۰ شرکت را جذب کرده و مرکز کارگاه لوبان نیروی فنی ماهر مورد نیاز بسیاری از این شرکت‌ها را تأمین کرده؛ اقدامی که نمونه‌ای از هماهنگی آموزش فنی و حرفه‌ای با نیازهای صنعت به شمار می‌رود.

عکس: ۱۷ آوریل ۲۰۲۳ (۲۸ فروردین ۱۴۰۲)، شهر دوشنبه، تاجیکستان؛ وو جنگ‌پنگ، معلم چینی روش استفاده از تجهیزات نقشه‌برداری را به کارآموزان تاجیک یاد می‌دهد
نکته مهم درباره این مراکز، صرفاً تعداد آن‌ها نیست، بلکه کارکرد مشخص و کاربردی آن‌هاست: آموزش یک حرفه به جوانان برای کمک به یافتن شغل. این مراکز فنی و حرفه‌ای که کوچک، کارآمد، سریع‌الاثر و معطوف به بهبود معیشت مردم هستند، بر حل مسائل ملموس تمرکز دارند. برای برخی کشورهای در حال توسعه که با معضل بیکاری جوانان روبه‌رو هستند، چنین مراکز عمل‌گرایی می‌توانند ارزش زیادی داشته باشند.
با این حال، اهمیت مراکز کارگاه لوبان فراتر از آموزش افراد است. موضوع فقط فراهم کردن تجهیزات و برگزاری دوره‌های آموزشی نیست، بلکه ایجاد سازوکاری استاندارد در تمام مراحل است تا اطمینان حاصل شود که کارآموزان در پایان دوره، صلاحیت ورود به محیط کار و انجام وظایف عملیاتی را دارند. چین این مراکز را نه به‌عنوان ابزاری برای گسترش قدرت نرم خود، بلکه در قالب یک کالای عمومی جهانی معرفی کرده است. در سپتامبر ۲۰۲۶، استاندارد ملی «الزامات عمومی تأسیس مراکز آموزش فنی و حرفه‌ای کارگاه لوبان» رسماً منتشر شد. این استاندارد الزامات مربوط به نهادهای تأسیس‌کننده، مدرسان، برنامه‌های درسی، الگوهای آموزشی و ارزیابی کیفیت آموزش را مشخص می‌کند و زمینه را برای استانداردسازی کل فرایند تأسیس، تأیید و ارزیابی مراکز فراهم می‌سازد. استانداردسازی به این معناست که کارگاه لوبان دیگر صرفاً پروژه‌ای برای کمک به یک کشور خاص نیست، بلکه به الگویی از کالای عمومی تبدیل شده است که کشورهای مختلف می‌توانند از آن استفاده کنند و آن را گسترش دهند.

در اینجا بد نیست به روند ۱۰ سال گذشته «ابتکاریک کمربند، یک جاده» نگاهی بیندازیم. آنچه بیش از همه جلب توجه کرده، زیرساخت‌های فیزیکی و ملموسی مانند بندرها، راه‌آهن‌ها و نیروگاه‌ها بوده است. این زیرساخت‌ها اهمیت زیادی دارند، اما پس از ساخت آن‌ها، چه کسی مسئول بهره‌برداری، تعمیر و نگهداری و ارتقای آن‌هاست؟ پاسخ، نیروی انسانی است. می‌توان یک خط راه‌آهن ساخت، اما بدون افرادی که قطارها را هدایت کنند، ترافیک ریلی را مدیریت کنند و تجهیزات را تعمیر کنند، آن خط چیزی جز انبوهی از فولاد نخواهد بود.
کارخانه‌ای نیز می‌توان بنا کرد، اما بدون نیرویی که تجهیزات را راه‌اندازی و خط تولید را مدیریت کند، چیزی جز سالنی خالی نخواهد بود. مراکز آموزش فنی و حرفه‌ای مانند کارگاه لوبان با تأمین این «نرم‌افزار» حیاتی، یعنی نیروی انسانی ماهر، زیرساخت‌های سخت را تکمیل می‌کنند. این همان زیرساختی از جنسی دیگر در مسیر «ابتکار یک کمربند، یک جاده» است؛ زیرساختی که با دانش و مهارت شکل می‌گیرد. تحقق چنین هدفی یک‌شبه ممکن نیست و به سرمایه‌گذاری مستمر در طول یک دهه یا حتی بیشتر نیاز دارد.
مفهوم «جامعه بشری با سرنوشت مشترک» شاید در نگاه نخست آرمانی و بزرگ به نظر برسد، اما نقطه آغاز آن می‌تواند بسیار ساده باشد: جوانی مصری فناوری کنترل عددی را می‌آموزد و پس از بازگشت به کشورش، مهارت‌های خود را به زادگاهش می‌برد؛ جوانی تایلندی نیز در کارگاه لوبان فناوری کنترل‌کننده منطقی برنامه‌پذیر را فرا می‌گیرد و پس از فارغ‌التحصیلی در کارخانه هایر در تایلند مشغول به کار می‌شود. هنگامی که همکاری میان کشورها زندگی و سرنوشت چنین افرادی را تغییر می‌دهد، پایه‌های یک جامعه مشترک واقعی و ملموس شکل می‌گیرد.