ریشه قدرت صادراتی چین در توان صنعتی است، نه دستکاری ارزی

در پی بالا گرفتن بحث‌ها درباره ارزش واقعی «یوان»، چین بار دیگر بر موضع ارزی خود تأکید کرد. شواهد و آمار و ارقام موجود نشان می‌دهند که توان صادراتی این کشور، بیش از آنکه حاصل نرخ ارز باشد، ریشه در رقابت‌پذیری صنعتی آن دارد.
بانک مرکزی چین (بانک خلق) روز پنجشنبه با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که چین نه نیازی به دستکاری نرخ ارز برای کسب مزیت تجاری دارد و نه قصدی برای این کار؛ و یادآور شد که این کشور هیچ‌گاه به افت عمدی ارزش پول خود متوسل نشده است.
این موضع‌گیری در شرایطی مطرح می‌شود که برخی کشورها نرخ ارز را علت اصلی نابرابری‌های تجاری می‌دانند؛ نگاهی که پیچیدگی‌های رابطه میان تجارت و نرخ ارز را بیش از حد ساده می‌انگارد.
این برداشت رایج که تقویت پول ملی باعث تضعیف صادرات می‌شود، عمدتاً بر دیدگاهی کوتاه‌مدت و ایستا استوار است. تحلیلگران معتقدند که در بازه زمانی بلندمدت، عواملی به مراتب مهم‌تر از نرخ ارز بر رقابت‌پذیری تأثیر می‌گذارند.
این موضوع درباره چین کاملاً صدق می‌کند؛ چرا که رقابت‌پذیری کالاهای چینی در بازارهای جهانی، حتی در دوره‌های رشد ارزش «یوان»، روند صعودی داشته است. بر اساس آمارهای بانک مرکزی چین، بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ ارزش یوان در برابر دلار حدود ۹ درصد تقویت شد، اما سهم چین از صادرات جهانی ۱.۷ واحد درصد افزایش یافت.
در مقابل، طبق اعلام همین نهاد، در سال ۲۰۲۲ با وجود افت بیش از ۸ درصدی ارزش یوان در برابر دلار، سهم چین از صادرات جهانی ۰.۷ واحد درصد کاهش یافت.
«گوان تائو»، اقتصاددان ارشد شرکت «هوافو سکیوریتیز»، تأکید دارد که این داده‌ها نشان‌دهنده حساسیت پایین صادرات و واردات چین به نوسانات ارزی است و هیچ رابطه خطی و ساده‌ای میان نرخ یوان با مازاد تجاری یا حساب جاری وجود ندارد.
ربط دادن توان صادراتی چین به افت ارزش پول یا ادعاهایی مانند «ظرفیت مازاد»، ناشی از درک نادرست از ابعاد و توان واقعی بخش صنعت این کشور است. بانک مرکزی چین تصریح کرده که موتور اصلی رشد تجاری کشور شامل بازار داخلی بسیار بزرگ، زنجیره تامین و تولید کامل، زیرساخت‌های پیشرفته، نیروی کار فراوان و متخصص، و توانمندی روزافزون در نوآوری و پژوهش است.
«دونگ شیمیاو»، اقتصاددان ارشد شرکت «چاینا مرچنتس یونیون کانسومر فایننس»، اشاره می‌کند که نگاهی به تاریخ نشان می‌دهد کشورهای دارنده بیشترین مازاد تجاری، همواره همان کشورهایی بوده‌اند که از رقابت‌پذیری صنعتی فوق‌العاده‌ای بهره می‌برده‌اند.
در سوی مقابل، چالش اصلی کشورهای دارای کسری تجاری، مشکلات ساختاری داخلی مانند نرخ پایین پس‌انداز، مصرف زیاد و ضعف رقابت‌پذیری صنعتی است؛ مسائلی که با فشار بر نرخ ارز شرکای تجاری حل نخواهند شد.
«هائو یوبیائو»، مدیر مرکز مطالعات امنیت اقتصادی در «دانشگاه اقتصاد و تجارت پایتخت» در پکن، معتقد است: «افت توان تجاری در برخی کشورها ناشی از ضعف‌های ساختاری خود آن‌هاست. متهم کردن نرخ ارز دیگر کشورها تنها فرار از اصلاحات داخلی است و گرهی از مشکلات بنیادین باز نمی‌کند.»
حتی در شرایطی که ارزش پول کشورهای همسایه افت کرده، چین هرگز از سیاست‌های «فقیرسازی همسایه» یا افت عمدی و رقابتی ارزش پول استفاده نکرده است. امسال نیز ارزش یوان در بازارهای داخلی و خارجی در برابر دلار تقویت شده و از سطح ۶.۷ عبور کرده است.
بانک مرکزی چین تأکید کرد که این کشور در گذشته نیز هیچ‌گاه برای تحرک‌بخشی به صادرات یا جبران فشارهای خارجی، دست به افت عمدی ارزش پول نزده است.
در دو دهه گذشته، یوان دوره‌های متعددی از کاهش و افزایش ارزش را تجربه کرده که نشان‌دهنده نوسان پویای دوسویه و انعطاف‌پذیری بیشتر نرخ ارز است.
بانک خلق چین اعلام کرده که در آینده نیز عواملی برای تقویت یا تضعیف یوان وجود خواهد داشت و مسیر بعدی نرخ ارز نامشخص است؛ نوساناتی که کاملاً در راستای آزادسازی نرخ ارز و اتکا به سازوکار بازار قرار دارد.
چین به عنوان یک قدرت اقتصادی بزرگ و مسئولیت‌پذیر، همواره متعهد بوده تا عدم‌توازن‌های تجاری را از طریق همکاری‌های بین‌المللی برطرف کند.
ماه گذشته، در نشست وزرای دارایی و رؤسای بانک‌های مرکزی گروه ۲۰ (G20)، «پان گونگ‌شنگ»، رئیس بانک خلق چین، تأکید کرد که حل نابرابری‌های تجاری در جهان مستلزم اصلاحات ساختاری است. او از کشورهای دارای کسری خواست تا کسری بودجه را کاهش داده و پس‌انداز داخلی را بالا ببرند؛ و در مقابل، از کشورهای دارای مازاد خواست تا زمینه را برای رشد مناسب مصرف و سرمایه‌گذاری فراهم کنند.
پان در پایان اشاره کرد که کشورها باید برنامه‌های جامع میان‌مدت و بلندمدت تدوین کرده، تعهدات روشنی بپذیرند و برای اجرای کامل آن‌ها اقدام کنند.