رمز موفقیت چین در جهش صنعت فتوولتائیک

دانگ هائومینگ، پژوهشگر آزمایشگاه کلیدی استان گوانگ‌دونگ در زمینه «ادراک مخاطرات و حکمرانی پایدار در گذار انرژی» در نشریه گلوبال تایمز نوشت: تا پایان ماه جولای، ظرفیت نصب‌شده پنل‌های خورشیدی چین به ۱.۲۸۶ میلیارد کیلووات رسید و برای نخستین‌بار با پیشی گرفتن از انرژی زغال‌سنگ، به بزرگ‌ترین منبع انرژی این کشور از نظر ظرفیت نصب‌شده تبدیل شد. در چین، انرژی فتوولتائیک (PV) از یک «کالای لوکس و انحصاری در صنعت ماهواره» به منبع انرژی ارزان‌تری نسبت به زغال‌سنگ تغییر یافته است. این تحول بزرگ، دیدگاهی عمیق درباره رشد صنعتی و قوانین بنیادی انتقال انرژی ارائه می‌دهد.
جوهر این تحول در متصل کردن بازار و کارخانه‌ها در یک سیستم حلقه بسته قرار دارد که این اکوسیستم را به سمت هم‌افزایی ساختاری و کارایی بسیار بالا هدایت می‌کند.
برای به حرکت درآوردن این چرخه مثبت، نخستین گام، تلاش جدی برای توسعه بازار داخلی بود. چین از هماهنگی سیاست‌ها برای تثبیت و گشودن بازار داخلی بهره گرفت. این اقدامات شامل تغییر کامل یارانه‌ها به سمت میزان واقعی تولید برق با تضمین ۲۰ ساله بود. این تصمیم نه تنها روزنه‌های سوءاستفاده از یارانه‌ها را بست، بلکه جریان درآمدی پایدار و بلندمدتی ایجاد کرد که مزارع خورشیدی را به دارایی‌هایی جذاب برای سرمایه‌گذاری و دریافت تسهیلات بانکی تبدیل نمود.
دوراندیشی این سیاست نه فقط در شجاعت سرمایه‌گذاری در دوران گرانی انرژی خورشیدی، بلکه در ایجاد سازوکاری بود که هزینه‌ها را کاهش دهد، به جای آنکه صرفاً با پرداخت یارانه شرکت‌ها را زنده نگه‌دارد. یک سیاست صنعتی کارآمد جایگزین بازار نمی‌شود، بلکه به نیروهای بازار اجازه می‌دهد در دوره‌های طولانی به طور کامل عمل کنند.
پس از شکل‌گیری بازار، کاهش هزینه‌ها به سمت نوآوری‌های مداوم تکنولوژیک هدایت شد که به جای جهش‌های منفرد، بر بهبودهای پیوسته و زنجیره‌ای متکی بود. نوآوری‌هایی مانند اره‌های سیمی الماسه، هزینه ویفرهای سیلیکونی را کاهش دادند و ویفرهای تک‌کریستالی را به استاندارد اصلی تبدیل کردند؛ مسیری که در فناوری سلول خورشیدی PERC نیز تکرار شد.
این فناوری‌ها در ابتدا در چین اختراع نشده بودند، اما چرا تجاری‌سازی و تولید صنعتی آن‌ها در کارگاه‌های چینی رقم خورد؟ پاسخ در زنجیره تأمین جامع و رقابت شدید بازار در چین نهفته است. به محض اینکه یک روش تولید تازه در یک شرکت به نتیجه می‌رسید، سازندگان داخلی تجهیزات بلافاصله با ارتقای ابزارها وارد میدان می‌شدند و سایر ررقبا نیز برای افزایش ظرفیت تولید به رقابت می‌پرداختند و ظرف چند سال، فناوری جدید در تمام بخش همه‌گیر می‌شد. امروزه، توان تحقیق و توسعه در صنعت فتوولتائیک چین به سطح پیشتاز جهانی رسیده است.
علاوه بر این، فناوری تعیین‌کننده محتوای یادگیری است، در حالی که مقیاس تولید، سرعت آن را مشخص می‌سازد. چین بیش از ۸۰ درصد از تولید تمام بخش‌های زنجیره تأمین انرژی خورشیدی را در اختیار دارد؛ به این معنی که بخش اعظم تجربه صنعتی جهان در این حوزه، در چین انباشته شده است. اهمیت واقعی این ظرفیت عظیم در این است که تولید رو به رشد آن، چه در بازار داخلی و چه در بازارهای جهانی، با تقاضای واقعی و کاربردی روبروست. وقتی تولید انبوه با تقاضای واقعی همراه شود، هزینه‌ها به صورت پیوسته در طول «منحنی یادگیری» کاهش می‌یابند.
البته این صنعت در زمینه یکپارچه‌سازی و جذب انرژی با چالش‌های جدی و ملموسی مواجه است. در بخش شبکه برق، جهش تولید انرژی خورشیدی در ساعات میانی روز، در کنار کمبود پشتیبانی در ساعات اوج مصرف شبانه، نشان می‌دهد که تقویت سریع سازوکارهای بازار و توسعه سیستم‌های ذخیره‌سازی انرژی کاملاً ضروری است. در بخش صنعتی نیز، هماهنگ‌سازی سیاست‌ها برای جلوگیری از رقابت‌های مخرب قیمتی و همچنین تطبیق عرضه با تقاضای واقعی بازار، از وظایف کلیدی دوره پیش‌رو به شمار می‌روند.
از روزگاری که انرژی خورشیدی تنها یک «کالای لوکس در ماهواره‌ها» بود تا امروز که به پدیده‌ای فراگیر در بیابان‌ها، پشت‌بام‌ها و حوضچه‌های پرورش ماهی بدل شده، بیش از هفت دهه از اختراع سلول خورشیدی سیلیکونی می‌گذرد. راز تحول بزرگ چین در حوزه انرژی خورشیدی پیچیده نیست: سیاست‌گذاری‌های داخلی مسیر بازار را روشن کردند، یک زنجیره تأمین یکپارچه، نوآوری را به تولید انبوه تبدیل کرد و بازاری بسیار گسترده همراه با اکوسیستمی جامع، آن ظرفیت را به دانش صنعتی پخته و کارآمد ارتقا داد. شرکت‌های چینی تاوان و «هزینه یادگیری» این مسیر را پرداختند و امروز، دستاوردها و تجربه‌های حاصل از این کاهش هزینه‌ها را با جهان به اشتراک می‌گذارند.

برای جهان، اهمیت بنیادی تحول چین در صنعت فتوولتائیک، در شکستن الگوهای ذهنی گذشته است: امنیت انرژی لزوماً نباید کاملاً به ذخایر زیرزمینی و مسیرهای تجاری دریایی وابسته باشد؛ بلکه دست‌کم بخشی از آن می‌تواند درست در دل یک کارخانه تولیدی شکل بگیرد.