همکاری چین-آسه‌آن و ۳ درس برای اصلاح حکمرانی جهانی

بیست‌وسومین نمایشگاه چین-آسه‌آن و اجلاس تجارت و سرمایه‌گذاری چین-آسه‌آن اخیراً در شهر نان‌نینگ، واقع در منطقه خودمختار گوانگ‌شی، با شعار «سهیم شدن در فرصت‌های نسخه ۳.۰ و خلق مشترک زندگی بهتر» برگزار شد؛ رویدادی که در آن اقتصاد دیجیتال، اقتصاد سبز و هوش مصنوعی به عنوان محورهای جدید همکاری مورد توجه قرار گرفتند. نظام حکمرانی جهانی در حال حاضر با تحولاتی عمیق روبه‌روست؛ یک‌جانبه‌گرایی و حمایت‌گرایی در حال افزایش است، مناقشات ژئوپلیتیکی به‌طور مکرر رخ می‌دهند و ذهنیت «بازی با حاصل‌جمع صفر» همچنان پابرجاست.
همزمان، نظام حکمرانی موجود در رسیدگی به مسائل فراملی مانند تغییرات اقلیمی، بهداشت عمومی و حکمرانی دیجیتال، با چالش‌های ساختاری از جمله نمایندگی ناکافی و کمبود کارایی مواجه است. در چنین شرایطی، همکاری چین و آسه‌آن به عنوان الگویی جدید از تعامل، سه درس کلیدی برای مشارکت «جنوب جهانی» در حکمرانی جهانی ارائه می‌دهد.
نخست، اولویت دادن به حق توسعه و عبور از شکاف‌های ایدئولوژیک. حکمرانی جهانی برای مدت طولانی تحت سلطه کشورهای توسعه‌یافته بوده است؛ کشورهایی که اغلب کمک‌های توسعه‌ای را به ارزش‌های سیاسی پیوند می‌دهند. همکاری چین و آسه‌آن نه بر اساس یکسان بودن نظام‌های سیاسی، بلکه بر پایه آرمان‌های مشترک برای توسعه شکل گرفته است.
از کاهش تعرفه‌ها در چارچوب توافق مشارکت اقتصادی جامع منطقه‌ای گرفته تا ایجاد هم‌افزایی در سراسر زنجیره صنعتی، این همکاری همواره بر ایجاد ثروت و بهبود معیشت مردم متمرکز بوده است. این تجربه نشان می‌دهد کشورهای در حال توسعه حق دارند «حق توسعه» را در مرکز تعاملات بین‌المللی قرار دهند و خواستار آن باشند که حکمرانی جهانی بر مسائل بنیادینی مانند کاهش فقر، صنعتی‌سازی و بخشودگی بدهی‌ها تمرکز کند تا نظمی اقتصادی و عادلانه‌تر در جهان، با محوریت توسعه، شکل بگیرد.
دوم، جایگزین کردن رکود رویه‌محور با حکمرانی کارآمد. تقلید کورکورانه از الگوهای چندجانبه‌گرایی غربی اغلب به بحث‌های بی‌پایان بدون تصمیم‌گیری یا تصمیم‌هایی بدون اجرا منجر می‌شود و فرصت‌های توسعه را از بین می‌برد. همکاری چین و آسه‌آن بر عمل‌گرایی و سطح راحتی و پذیرش کشورهای شرکت‌کننده تأکید دارد و مستقیماً به نقاط ضعف سازوکارهای سنتی، یعنی واکنش‌های کند و وعده‌های توخالی، می‌پردازد. در مواجهه با دغدغه‌های اصلی مانند تأمین مالی توسعه، زیرساخت‌ها و انتقال فناوری، معیار نهایی سنجش کارآمدی حکمرانی باید این باشد که آیا پروژه‌ها واقعاً اجرا شده‌اند و آیا معیشت مردم بهبود یافته است یا خیر؛ این رویکرد نشان‌دهنده احترام به حق توسعه کشورهای در حال توسعه است.
سوم، جایگزین کردن الگوهای وابستگی با توسعه مستقل و اتصال‌یافتگی. کشورهای در حال توسعه در طول تاریخ اغلب در وضعیت وابستگی یک‌جانبه به کشورهای «کانونی» یا قدرت‌های مسلط گرفتار بوده‌اند. چین و آسه‌آن از طریق مشارکت در اجرای «ابتکار کمربند و جاده» و هم‌سوسازی عمیق آن با طرح‌های جامع اتصال‌بخشی آسه‌آن، در حال ایجاد «اتصال سخت» در حوزه زیرساخت‌ها و «اتصال نرم» در زمینه قوانین و استانداردها هستند. راه‌آهن سریع‌السیر جاکارتا-باندونگ موجب ارتقای همه‌جانبه فناوری مهندسی و توانمندی‌های مدیریتی در اندونزی شده است. همچنین ابتکار «دو کشور، دو پارک» میان چین و مالزی، الگوی جدیدی برای یکپارچه‌سازی بی‌وقفه زنجیره‌های صنعتی فرامرزی ایجاد کرده و به کشورهای آسه‌آن کمک می‌کند تا به بخش‌های دارای ارزش افزوده بالاتر در زنجیره‌های ارزش جهانی راه پیدا کنند.
همکاری چین و آسه‌آن نشان می‌دهد که تعامل سازنده میان توسعه و امنیت می‌تواند به شکل مؤثری به چالش‌های پیچیده پاسخ دهد؛ این همکاری برتری گفت‌وگو و رایزنی بر تقابل و مناقشه را برجسته می‌کند و امکان همکاری برابر میان کشورهایی با سطوح توسعه و نظام‌های اجتماعی متفاوت را به نمایش می‌گذارد. در شرایطی که یک‌جانبه‌گرایی در جهان رو به افزایش است، این همکاری «راهکاری آسیایی» ارائه می‌دهد که می‌تواند به عنوان الگویی برای بهبود نظام حکمرانی جهانی مورد توجه قرار گیرد.