از «شوک» تا «فرصت»؛ چرا پیشرفت‌های فناوری چین به سود اقتصاد جهانی است؟

تقریباً هر زمان که چین از نردبان صنعتی به پله‌ی بالاتری صعود می‌کند، زنگ خطر در برخی محافل سیاسی غرب به صدا در می‌آید.
«شوک چین» نخست پس از ادغام چین در تولید جهانی و پیوستن آن به سازمان تجارت جهانی در سال ۲۰۰۱ رخ داد. «شوک چین ۲.۰» با افزایش تولیدات سبز چین همراه شد؛ پنل‌های خورشیدی، باتری‌ها و خودروهای برقی اقتصادی، روند کربن‌زدایی را ارزان‌تر کردند و گزینه‌هایی جدید به جای شرکت‌های گران‌قیمت فعلی در اختیار مصرف‌کنندگان گذاشتند.
اکنون زنگ خطر درباره «شوک چین ۳.۰» به صدا درآمده است. اقتصاددانان هشدار می‌دهند پیشرفت‌های چین در هوش مصنوعی، زیست‌فناوری و رباتیک می‌تواند «اختلال بزرگ‌تری» ایجاد کند. اما برخلاف ادعای هشداردهندگان، هر یک از این «شوک‌ها» مزایا و فرصت‌هایی را به همراه آورده است.
«فرصت چین ۱.۰» کالاهای مصرفی را با هزینه‌های کمتر، زنجیره‌های تأمین کارآمد و بازارهای صادراتی گسترده تولید کرد. «فرصت چین ۲.۰» در حال تبدیل گذار انرژی از یک آرمان به واقعیت صنعتی است. اکنون مهارت چین در هوش مصنوعی، زیست‌فناوری و رباتیک، نویدبخش «فرصت چین ۳.۰» است که هوش مصنوعی متن‌باز مقرون‌به‌صرفه، رباتیک پیشرفته و زیست‌فناوری را به بازارهایی می‌برد که در غیر این صورت از پیشرفت فناوری محروم می‌ماندند. ربات‌های چینی هم‌اکنون در آزمایشگاه‌های تحقیقاتی آمریکا استفاده می‌شوند و مدل‌های هوش مصنوعی چینی نیز در حال جذب کاربران تجاری در ایالات متحده هستند.
«شوک» نامیدن رقابت‌پذیری فناوری، ثابت نمی‌کند که این فرایند از نظر اقتصادی مضر است؛ چنین فناوری‌هایی می‌توانند صنایع خارجی را تقویت کنند، نه اینکه صرفاً جایگزین آن‌ها شوند. همچنین این مسئله شرکت‌های غربی را که با نوآوری، سرمایه‌گذاری یا تجاری‌سازی دست به گریبان هستند، از بررسی کاستی‌های خود معاف نمی‌کند.
آمارها این تناقض را به روشنی آشکار می‌سازند. چین شریک تجاری اصلی بیش از ۱۶۰ کشور و منطقه است و حدود ۳۰ درصد از رشد جهانی در دهه‌های اخیر را به خود اختصاص داده است. این کشور یک تأمین‌کننده ضروری برای زیرساخت‌های محاسباتی است، نه صرفاً یک رقیب. صادرات مدار مجتمع چین در ماه سپتامبر نسبت به سال گذشته ۱۳۶ درصد افزایش یافت که نشان‌دهنده رشد تقاضای جهانی است.
مقصر دانستن چین برای مشکلات صنعتی غرب، خلط مبحث میان رقابت و مقصر بودن است. سرمایه‌گذاری ناکافی، چندپارگی نظارتی و ضعف‌های نیروی کار در برخی اقتصادهای توسعه‌یافته را نمی‌توان به چین نسبت داد.
سوگیری فکری موجود کاملاً واضح است. از نگاه ترس‌افکنان، ایالات متحده و اتحادیه اروپا همواره «قربانی» هستند. تعرفه‌های آمریکا، کنترل‌های صادراتی و محدودیت‌های سرمایه‌گذاری، تجارت بین‌المللی را مختل می‌کنند و اقدامات یکجانبه اتحادیه اروپا نیز همین اثر را دارد. با این حال، کمتر مفسر غربی پیدا می‌شود که هنگام آسیب دیدن اقتصادهای در حال توسعه از این سیاست‌ها، از «شوک آمریکا» یا «شوک اتحادیه اروپا» ابراز نگرانی کند.
موضوع هوش مصنوعی این تمایز را با اهمیت‌تر می‌سازد. آسیب‌پذیری‌های امنیت سایبری، تسلیحات خودمختار و مدل‌های غیرقابل‌اعتماد، بدون توجه به ملیت، جزئی از ذات این فناوری هستند. توسعه‌دهندگان آمریکایی هم‌اکنون با چالش‌های جدی ایمنی روبه‌رو هستند؛ هشت ایالت آمریکا به تازگی از OpenAI به دلیل آسیب‌های ادعایی مربوط به ربات چت آن شکایت کرده‌اند. بنابراین سرزنش بی‌اساس رقابت چین نمی‌تواند جایگزین نظارت کارآمد داخلی شود.
کامالا هریس، معاون رئیس‌جمهور سابق ایالات متحده، روز چهارشنبه هشدار داد فرصت ایجاد پادمان‌های هوش مصنوعی در حال کاهش است و از واشنگتن و پکن خواست بر سر استانداردهای بین‌المللی همکاری کنند. دو بازیگر اصلی هوش مصنوعی اذعان دارند که ایمنی فناوری نیازمند تعامل است و طبق گزارش‌ها، پیش از نشست رهبران اقتصادی APEC در ماه نوامبر در شنژن، در حال گفتگو درباره یک چارچوب مدیریت حوادث هوش مصنوعی هستند.

نگرانی عمیق‌تری که پشت «سه‌گانه شوک» قرار دارد، ترس از افول غرب است؛ ترسی که دیدگاهی با حاصل‌جمع صفر را درباره اقتصادی ترویج می‌کند که نوآوری، زنجیره‌های تأمین و بازارهای آن به شدت به یکدیگر متصل هستند. چین از عرضه کالاهای مصرفی ارزان‌قیمت به فناوری‌های سبز مقرون‌به‌صرفه و اکنون به فناوری‌های پیشرفته‌ای رسیده که به‌طور روزافزون در دسترس همگان قرار می‌گیرند. هر تحولی هزینه‌های تطبیق ایجاد می‌کند، اما فرصت‌های بزرگی نیز به همراه دارد. پاسخ عقلانی، رقابت، نوآوری و همکاری است — نه اینکه فرصت‌ها را تحت عنوان «شوک» برچسب بزنیم.
جهان به هوش مصنوعی امن‌تر و گذار سبز سریع‌تر نیاز دارد. برخی استراتژیست‌های غربی همچنان برای دغدغه‌های صنعتی گذشته، نسخه حمایت‌گرایی و یکجانبه‌گرایی می‌پیچند. شوک واقعی این است که نسخه آن‌ها تا چه حد بدون تغییر باقی مانده است.