قمار آمریکا با۶G؛ ائتلافی برای مهار چین روی زمینی لغزنده

به نظر می‌رسد دولت ایالات متحده تمایل دارد هر پیشرفت بزرگ فناوری در چین را به‌عنوان یک وضعیت اضطراری ژئوپلیتیکی تلقی کند؛ و این بار فناوری نسل ششم ارتباطات (۶G) هدف این رویکرد قرار گرفته است.
چین نزدیک به ۴۰ درصد از اظهارنامه‌های ثبت اختراع فناوری G6 در جهان را در اختیار دارد، مرحله نخست آزمایش‌های ملی این فناوری را به پایان رسانده و بیش از ۳۰۰ فناوری کلیدی را برای نسل آینده ارتباطات بی‌سیم جمع‌آوری کرده است. واشنگتن که از این روند نگران شده، از یک ائتلاف فناوری جدید رونمایی کرده است؛ ائتلافی با بیش از ۲۰ عضو که هدف آن، به گفته آمریکا، تسریع توسعه شبکه‌های ۶Gامن است.
راهبرد واشنگتن کاملاً آشناست: ایجاد یک باشگاه محدود، تعیین استانداردها و ایجاد مانع در برابر چین. اما پشت این شعارها و نمایش‌های تبلیغاتی، همان برداشت اشتباهی قرار دارد که سال‌ها سیاست‌های فناوری آمریکا را تحت تأثیر قرار داده است؛ یعنی اولویت دادن ملاحظات ژئوپلیتیکی بر منطق اقتصادی.
دولت آمریکا امیدوار است این ائتلاف جدید بتواند پیش از کنفرانس جهانی ارتباطات رادیویی سال آینده در شانگهای، بر شکل‌گیری استانداردهای بین‌المللی ۶G تأثیر بگذارد. ادعای واشنگتن درباره اینکه ۶G تفاوتی اساسی با ۵G خواهد داشت، بیش از آنکه یک تحلیل فنی باشد، توجیهی سیاسی برای بازسازی کارزار علیه شرکت فناوری چینی هواوی در قالبی جدید است.
اما مشکل آمریکا این است که رویکرد آن در قبال۵G نتیجه‌ای بسیار کمتر از وعده‌های مطرح‌شده داشت. میلیاردها دلار برای حذف تجهیزات هواوی از شبکه‌های آمریکا هزینه شد، اما طرح‌های جایگزین در مناطق روستایی همچنان تکمیل نشده‌اند. این کارزار روند توسعه را دشوارتر کرد، هزینه‌ها را افزایش داد و نتوانست مانع پیشرفت فناوری هواوی در بازار جهانی شود. بعید است تکرار همین رویکرد با عنوان ۶G، نتیجه متفاوتی به همراه داشته باشد.
از سوی دیگر، این تصور که متحدان آمریکا منافع تجاری خود را برای اهداف راهبردی واشنگتن کنار خواهند گذاشت، به همان اندازه غیرواقع‌بینانه است. ابتکار Chip 4 نمونه‌ای قابل توجه در این زمینه است؛ کره جنوبی تنها پس از آن به این ائتلاف پیوست که اطمینان یافت محدودیت‌های آشکاری بر روابط تجاری‌اش با چین اعمال نخواهد شد؛ کشوری که حدود ۴۰ درصد از صادرات نیمه‌هادی‌های کره جنوبی را به خود اختصاص می‌دهد. شرکت هلندی ASML نیز بارها در برابر گسترش محدودیت‌ها مقاومت کرده و یادآور شده است که شرکت‌های فناوری آمریکایی نیز بخش بزرگی از درآمدهای خارجی خود را از بازار چین کسب می‌کنند.
همین تناقض‌ها، ائتلاف جدید ۶G را نیز با چالش مواجه خواهد کرد. آلمان، ژاپن، کره جنوبی و بریتانیا همگی روابط تجاری گسترده‌ای با صنعت مخابرات چین دارند. هواوی و زدتی‌ای جایگاه‌های مهمی در زنجیره‌های تأمین کاملاً یکپارچه‌ای دارند که مزیت‌های قیمتی قابل توجهی در مقایسه با رقبا ایجاد می‌کند. درخواست از متحدان برای کنار گذاشتن این روابط به نام «امنیت مشترک»، در عمل به معنای درخواست از آنها برای پذیرش هزینه‌های اقتصادی سنگین در برابر دستاوردهای ژئوپلیتیکی نامشخص است.
کارزار واشنگتن برای کاهش وابستگی به مواد معدنی حیاتی چین نیز شکاف میان اهداف سیاسی و واقعیت اقتصادی را آشکار می‌کند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، ژانویه سال آینده را به‌عنوان ضرب‌الاجل دستیابی به استقلال از عناصر نادر خاکی، تنگستن و تانتالوم چین تعیین کرده و هم‌زمان ده‌ها میلیارد دلار به بخش معدن و فرآوری داخلی اختصاص داده است.
با این حال، آمارها تصویر متفاوتی ارائه می‌دهند؛ تقاضای آمریکا برای آهن‌رباهای رایج عناصر نادر خاکی در سال ۲۰۲۵ به حدود ۴۸ هزار تن رسید، در حالی که تولید داخلی تنها حدود ۳۰۰ تن بود. آمریکا از سال ۲۰۱۵ هیچ تولیدی از تنگستن و از سال ۱۹۵۹ هیچ تولیدی از تانتالوم نداشته است و کارشناسان این حوزه معتقدند بازسازی این زنجیره‌های تأمین سال‌ها زمان خواهد برد. هرچه آمریکا بیشتر تلاش کند این سیستم‌ها را با فشارهای سیاسی از هم جدا کند، اصطکاک بیشتری برای شرکت‌ها و شرکای خود ایجاد خواهد کرد.
برتری فناوری را نمی‌توان تنها با تشکیل ائتلاف‌ها و اعمال تحریم‌ها تضمین کرد. ظهور مدل Kimi K3 چین نمونه تازه‌ای از این واقعیت است. چین همچنان به تقویت پایه صنعتی خود که زیربنای خوداتکایی در نوآوری‌های علمی و فناوری محسوب می‌شود، ادامه می‌دهد و شرکت‌های چینی سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای برای بومی‌سازی نوآوری انجام می‌دهند.

ائتلاف جدید۶G ممکن است هماهنگی میان دولت‌های همسو را افزایش دهد، اما نقش چین را در توسعه استانداردهای جهانی یا زنجیره‌های تأمین این فناوری کاهش نخواهد داد؛ همان‌طور که نمی‌تواند متحدان آمریکا را متقاعد کند منافع اقتصادی خود را نادیده بگیرند.
ایالات متحده به جای ایجاد ائتلاف‌های جدید برای مهار چین و اعمال محدودیت‌های بیشتر، باید بر پژوهش، زیرساخت‌ها و تقویت رقابت‌پذیری صنعتی خود تمرکز کند. نوآوری فناوری در قرن حاضر از مسیر همکاری به دست خواهد آمد، نه از طریق انحصارطلبی.