چالش اصلی هوش مصنوعی، هژمونی آمریکا است نه پیشرفت چین

هوش مصنوعی با سرعت در حال تبدیل شدن به فناوری تعیین‌کننده قرن بیست‌ویکم است. درست به همین دلیل که این فناوری ظرفیت تحول‌آفرینی بالایی دارد، جهان با یک انتخاب مهم روبه‌رو است؛ اینکه هوش مصنوعی به ابزاری برای رقابت‌های ژئوپلیتیکی تبدیل شود یا بستری برای پیشرفت مشترک بشریت. اما مواضع اخیر واشنگتن نشان می‌دهد برخی سیاست‌گذاران آمریکایی از هم‌اکنون گزینه نخست را برگزیده‌اند.

پس از انتشار جدیدترین مدل‌های متن‌باز هوش مصنوعی چین، مقام‌های آمریکایی بار دیگر مدعی شدند شرکت‌های هوش مصنوعی چین تهدیدی برای امنیت ملی هستند یا از سرقت مالکیت فکری سود می‌برند. همزمان، درخواست‌ها برای اعمال تحریم، محدودیت‌های صادراتی و جداسازی فناوری افزایش یافته است.
هر بار که چین به پیشرفت تازه‌ای در حوزه فناوری دست پیدا می‌کند، این دستاورد نه به‌عنوان یک نوآوری جهانی، بلکه به‌عنوان یک تهدید راهبردی معرفی می‌شود. بنابراین، موضوع صرفاً فناوری نیست، بلکه به این مربوط می‌شود که چه کسی آینده هوش مصنوعی را در اختیار خواهد داشت.
در عین حال، اظهارات برخی چهره‌های فناوری در آمریکا بیش از آنکه درباره چین باشد، نگرانی‌های خود واشنگتن را آشکار می‌کند. اریک اشمیت، مدیرعامل پیشین گوگل، اذعان کرده است که فاصله آمریکا و چین در حوزه هوش مصنوعی به‌طور چشمگیری کاهش یافته و مهم‌تر اینکه، کنترل رویکرد متن‌باز چین برای آمریکا دشوار است. مسئله اصلی، توانایی چین نیست، بلکه استقلال این کشور از سلطه فناوری آمریکاست.
فناوری متن‌باز موانع را در سطح جهان کاهش می‌دهد و از انحصار یک اکوسیستم واحد جلوگیری می‌کند. در حالی که سیلیکون‌ولی سال‌ها از فضای باز نوآوری بهره برده است، اکنون که دیگران نیز به موفقیت رسیده‌اند، همین رویکرد به‌طور ناگهانی «تهدید امنیتی» خوانده می‌شود؛ رویکردی که نمونه‌ای آشکار از استاندارد دوگانه است. همان‌طور که آمریکا حق دارد در صنعت هوش مصنوعی خود سرمایه‌گذاری کند، چین نیز از همین حق برخوردار است.
در حالی که واشنگتن دیگران را به «نظامی‌سازی فناوری» متهم می‌کند، عملکرد خود آمریکا تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد. ایالات متحده با سرعت در حال به‌کارگیری هوش مصنوعی در حوزه اطلاعات نظامی، تصمیم‌گیری در میدان نبرد، سامانه‌های خودمختار و زیرساخت‌های دفاعی است و همزمان محدودیت‌های صادراتی و تحریم‌های فناوری را با استناد به امنیت ملی گسترش می‌دهد. در چنین شرایطی، ادعای رهبری اخلاقی در زمینه توسعه مسئولانه هوش مصنوعی، در حالی که این فناوری همزمان در حال نظامی شدن است و واشنگتن نیز در برابر نظارت بین‌المللی مقاومت می‌کند، با پرسش‌های جدی روبه‌رو است.
چین از توسعه متن‌باز و کاربردهای غیرنظامی هوش مصنوعی، از جمله در کشاورزی و پیش‌بینی آب‌وهوا، حمایت می‌کند، اما مسئله اصلی همچنان جنبه ژئوپلیتیکی دارد. آنچه بیش از همه نیازمند توجه است، رویکرد واشنگتن در برابر نوآوری رقابتی است؛ رویکردی که به جای رقابت منصفانه، بر محدودسازی، مهار و منزوی کردن رقبا تکیه دارد. تجربه نشان داده است که علم زمانی بیشترین پیشرفت را دارد که دانش آزادانه از مرزها عبور کند.
تلاش برای تکه‌تکه کردن اکوسیستم جهانی هوش مصنوعی از طریق سیاست مهار، نه‌تنها نوآوری را کند می‌کند، بلکه هزینه‌ها را افزایش می‌دهد و با ایجاد نظام‌های موازی، بی‌اعتمادی را عمیق‌تر می‌سازد. در مقابل، جهان با چالش‌های واقعی‌تری مانند سوگیری الگوریتمی، انتشار اطلاعات نادرست، حفظ حریم خصوصی، امنیت سایبری، حذف مشاغل و توسعه تسلیحات خودمختار روبه‌رو است؛ چالش‌هایی که با رقابت حاصل‌جمع صفر قابل حل نیستند.
گفت‌وگو درباره آینده هوش مصنوعی باید فراتر از روایت «تهدید چین» برود. پرسش اصلی این است که آیا جامعه جهانی می‌تواند نظامی برای حکمرانی ایجاد کند که هم نوآوری مسئولانه را ممکن سازد و هم هوش مصنوعی را ایمن و در دسترس همگان نگه دارد. فناوری هرگز در انحصار یک کشور یا یک تمدن نبوده است و شکل‌گیری یک چشم‌انداز چندقطبی در حوزه هوش مصنوعی، تهدید نیست، بلکه بازتاب طبیعی توزیع توان علمی در جهان است.
بزرگ‌ترین تهدید برای آینده هوش مصنوعی، ظهور چین نیست، بلکه ادامه تفکر حاصل‌جمع صفر است؛ نگرشی که به جای تقسیم منافع فناوری، به دنبال انحصار رهبری آن است. اگر جامعه جهانی می‌خواهد هوش مصنوعی در خدمت بشریت باشد، باید سیاست‌های مبتنی بر ترس را کنار بگذارد و همکاری را جایگزین آن کند. نوآوری باز، رقابت منصفانه و احترام متقابل همچنان مطمئن‌ترین مسیر برای آینده هستند.