مغولستان داخلی؛ پایگاه جدید انرژی پاک و امنیت انرژی چین

منطقه خودمختار مغولستان داخلی چین که برای دهه‌ها اقتصاد انرژی خود را بر پایه زغال‌سنگ و تولید برق زغالی بنا کرده بود، اکنون در حال تجربه تحولی گسترده در ساختار انرژی خود است. وابستگی شدید به صنایع پرکربن و اتکا به منابع محدود، در کنار افزایش الزامات زیست‌محیطی، این منطقه را به سمت یافتن مسیرهای جدید توسعه سوق داده است.

هم‌زمان با پیشبرد اهداف چین برای رسیدن به اوج انتشار کربن و بی‌طرفی کربنی و توسعه «نیروهای مولد کیفی جدید»، پایگاه‌های بزرگ بادی و خورشیدی در بیابان‌ها و زمین‌های بایر مغولستان داخلی در حال گسترش هستند. مناطقی که زمانی بیشتر به استخراج منابع اختصاص داشتند، اکنون میزبان مزارع خورشیدی و پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر شده‌اند. در کنار این تحول، صنایع سنتی شیمیایی زغال‌سنگ نیز به سمت تولید پاک‌تر و محصولات با ارزش افزوده بالاتر حرکت می‌کنند.
این منطقه در تلاش است از یک تولیدکننده عمده انرژی مبتنی بر منابع سنتی به یک پایگاه بزرگ انرژی سبز تبدیل شود؛ مسیری که هم امنیت انرژی چین را تقویت می‌کند و هم محرک‌های تازه‌ای برای رشد اقتصادی ایجاد می‌نماید.
از باد و خورشید تا هیدروژن و ذخیره‌سازی
برای سال‌های طولانی، زغال‌سنگ، نفت و گاز طبیعی نقش مهمی در توسعه مغولستان داخلی و تأمین انرژی چین داشتند. اما با تعیین اهداف کربنی چین، ادامه مدل سنتی توسعه انرژی دیگر پاسخگوی نیازهای بلندمدت نبود. از همین رو، مغولستان داخلی توسعه انرژی‌های بادی و خورشیدی، هیدروژن و ذخیره‌سازی انرژی را در دستور کار قرار داده است.
پروژه‌هایی مانند پایگاه برق بادی اولانچاب، پروژه‌های یکپارچه خورشیدی و ذخیره‌سازی انرژی در بیابان کوبوچی و پایگاه‌های انرژی تجدیدپذیر در بیابان تنگر، زمین‌های خشک و بایر را به منابع جدید انرژی سبز تبدیل می‌کنند. در برخی از این پروژه‌ها، تولید برق خورشیدی با احیای پوشش گیاهی، مهار بیابان‌زایی و حتی چرای دام تلفیق شده است.
در سال ۲۰۲۵، مغولستان داخلی ۳۵ گیگاوات ظرفیت جدید تولید انرژی ایجاد کرد و ظرفیت کل تولید انرژی آن به بیش از ۱۷۰ گیگاوات رسید. ظرفیت انرژی بادی منطقه نیز از ۱۰۰ گیگاوات عبور کرد و مغولستان داخلی را به نخستین منطقه در سطح استان در چین تبدیل کرد که به این سطح از ظرفیت بادی دست یافته است. تولید برق تجدیدپذیر نیز به ۲۷۰ میلیارد کیلووات‌ساعت رسید و ۹۰ میلیارد کیلووات‌ساعت برق سبز به خارج از منطقه منتقل شد که بیش از ۴۰ درصد بیشتر از سال قبل بود.
خطوط انتقال فشارقوی فوق‌العاده نیز امکان انتقال برق پاک از شمال چین به مناطق شمالی، شمال شرقی و شرقی کشور را فراهم کرده‌اند. این شبکه‌ها به کاهش عدم توازن میان مناطق تولیدکننده و مصرف‌کننده انرژی و کاهش شدت کربن در مناطق پرمصرف کمک می‌کنند.
مغولستان داخلی برای دوره برنامه پنج‌ساله پانزدهم، هدف افزایش ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر به ۳۲۵ گیگاوات را تعیین کرده است. همچنین انتظار می‌رود میزان برق سالانه منتقل‌شده به خارج از منطقه از ۴۰۰ میلیارد کیلووات‌ساعت فراتر رود که بیش از ۲۰۰ میلیارد کیلووات‌ساعت آن از انرژی‌های نو تأمین خواهد شد. توسعه هیدروژن در کل زنجیره تولید، ذخیره‌سازی، حمل‌ونقل و کاربرد نیز با هدف تبدیل منطقه به یک هاب بزرگ هیدروژن در شمال چین دنبال می‌شود.
تداوم نقش زغال‌سنگ در امنیت انرژی
با وجود توسعه سریع انرژی‌های تجدیدپذیر، زغال‌سنگ همچنان بخش مهمی از مسئولیت مغولستان داخلی در تأمین امنیت انرژی چین است. این منطقه در کنار توسعه انرژی‌های پاک، به افزایش بهره‌وری و ایمنی معادن و تثبیت عرضه زغال‌سنگ ادامه می‌دهد.
در سال ۲۰۲۵، تولید زغال‌سنگ خام مغولستان داخلی به حدود ۱.۲۸۷ میلیارد تن متریک رسید. این میزان، انرژی مورد نیاز مناطق مختلف چین را تأمین کرده و زغال‌سنگ منطقه همچنان در گرمایش زمستانی، تولید برق و فعالیت‌های صنعتی نقش تثبیت‌کننده دارد.
مغولستان داخلی همچنین برای مقابله با سرمای شدید و نوسانات بازار، ذخایر زغال‌سنگ، نظارت بر عرضه و سازوکارهای هشدار سریع را تقویت کرده است. در دوره برنامه پنج‌ساله پانزدهم نیز قرار است نظام امنیت عرضه بر پایه سه بخش «ذخایر ظرفیت تولید»، «ذخایر اضطراری» و «قراردادهای میان‌مدت و بلندمدت» تقویت شود.
هدف این است که ظرفیت تولید زغال‌سنگ در حدود ۱.۳ میلیارد تن متریک حفظ شود و ظرفیت تولید ذخیره نیز تا سال ۲۰۳۰ به ۲۳.۶ میلیون تن در سال برسد.

نوسازی صنایع و توسعه فناوری
تحول انرژی مغولستان داخلی تنها به تغییر منابع تولید برق محدود نمی‌شود و نوسازی صنایع سنتی را نیز دربرمی‌گیرد. صنایع شیمیایی زغال‌سنگ به سمت کاهش مصرف انرژی و تولید محصولات پیشرفته‌تر حرکت کرده‌اند. در این مسیر، تولید از محصولات سنتی مانند کود و متانول به سمت پلی‌اولفین‌های پیشرفته، مواد زیست‌تخریب‌پذیر و مواد شیمیایی ظریف در حال گسترش است.
در بخش انرژی‌های نو نیز زنجیره‌های صنعتی مرتبط با انرژی بادی، خورشیدی، هیدروژن، ذخیره‌سازی انرژی و خودروهای برقی در حال شکل‌گیری است. شرکت‌هایی از جمله استیت پاور اینوستمنت، لونجی و کتل فعالیت‌های خود را در این منطقه توسعه داده‌اند و به تقویت تولید محلی تجهیزات و قطعات انرژی‌های نو کمک کرده‌اند.
هم‌زمان، مغولستان داخلی افزایش سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه، توسعه شرکت‌های فناوری‌محور و همکاری میان دانشگاه‌ها، مؤسسات پژوهشی و بنگاه‌های اقتصادی را دنبال می‌کند تا فناوری‌های مرتبط با انرژی پاک، ذخیره‌سازی، هیدروژن و بهره‌برداری پاک‌تر از زغال‌سنگ را توسعه دهد.
پیوند انرژی سبز با حفاظت از محیط زیست
یکی دیگر از محورهای تحول مغولستان داخلی، پیوند توسعه انرژی با حفاظت از محیط زیست است. در مناطقی مانند بیابان‌های اولان بوه و کوبوچی، پروژه‌های خورشیدی هم‌زمان با تلاش برای مهار بیابان‌زایی و احیای پوشش گیاهی اجرا می‌شوند. در مناطق معدنی نیز توسعه معادن سبز با احیای زمین، بازسازی پوشش گیاهی و حفاظت از منابع آب همراه شده است.
مغولستان داخلی اکنون تلاش می‌کند میان توسعه اقتصادی، امنیت انرژی، حفاظت از محیط زیست و بهبود معیشت مردم توازن برقرار کند.
در آستانه هشتادمین سالگرد تأسیس منطقه خودمختار مغولستان داخلی در سال ۲۰۲۷، این منطقه وارد مرحله تازه‌ای از تحول انرژی شده است. مسیر پیش‌رو شامل توسعه بیشتر انرژی‌های تجدیدپذیر، تقویت امنیت انرژی، گسترش صنایع نوآورانه و پیوند عمیق‌تر توسعه انرژی با حفاظت از محیط زیست است.
تحول مغولستان داخلی از یک منطقه متکی بر زغال‌سنگ به یکی از قطب‌های انرژی بادی و خورشیدی چین، در نهایت تنها تغییر در منابع تولید انرژی نیست؛ بلکه تلاشی برای ساخت یک پایگاه انرژی و منابع استراتژیک ایمن‌تر، پاک‌تر، باثبات‌تر و مبتنی بر نوآوری است.