چین؛ جایی که دانشمندان به چهره‌های محبوب جامعه تبدیل می‌شوند

اخیراً تصاویر دانشمندان برجسته چینی همچون «چیان شوئه‌سن»، «دنگ جیاشویان» و «یوان لونگ‌پینگ» بر روی نمایشگرهای غول‌پیکر در مناطق تجاری شهرهای مختلف چین به نمایش درآمده و توجه کاربران شبکه‌های اجتماعی در خارج از کشور را به خود جلب کرده است. بسیاری از کاربران خارجی معتقدند نمایش تصاویر دانشمندان در اماکن عمومی، نشان‌دهنده احترام مردم چین به دانشمندان و خدمتگزاران جامعه است و می‌تواند به شکل‌گیری آرمان‌های علمی در میان کودکان کمک کند. تأکید چین بر عقلانیت و علم نیز باعث شده است آنها عمیق‌تر به این موضوع فکر کنند که یک جامعه برای توسعه خود به چه نوع ارزش‌هایی نیاز دارد.
قرار دادن دانشمندان در مرکز توجه، ریشه‌های عمیقی در سنت‌های فرهنگی چین دارد. نسل‌های مختلف مردم چین با احترام عمیق به علم، در مسیر پیشرفت گام برداشته‌اند. احترام به علم و استعداد، از مدت‌های پیش در شمار ارزش‌های مدرن چین قرار گرفته است.
داده‌های به‌دست‌آمده از نظرسنجی‌های اجتماعی نیز نشان‌دهنده این احترام عمومی است. بر اساس سیزدهمین نظرسنجی نمونه‌ای درباره سواد علمی شهروندان چین که توسط «انجمن علم و فناوری چین» انجام شد، ۸۹ درصد از پاسخ‌دهندگان چینی موافق بودند که علم و فناوری مدرن فرصت‌های بیشتری برای توسعه نسل‌های آینده فراهم خواهد کرد. همچنین ۸۹٫۲ درصد معتقد بودند که درک و حمایت عمومی از نوآوری‌های علمی و فناوری، پایه و اساس تبدیل شدن چین به کشوری پیشرو در عرصه علم و فناوری است. به همین دلیل، دانشمندان همواره از جمله گروه‌هایی بوده‌اند که بیشترین احترام، اعتماد و منزلت را در میان مردم چین دارند و شغل آنها نیز از دیرباز مورد تحسین جوانان بوده است. از این منظر، نمایش تصاویر دانشمندان بر روی صفحه‌های غول‌پیکر، نه اقدامی تبلیغاتی و از پیش برنامه‌ریزی‌شده، بلکه بازتابی طبیعی از احساسات و نگرش عمومی است.
چین هر سال «کنفرانس ملی جوایز علم و فناوری» را برگزار می‌کند که عالی‌ترین نشان افتخار ملی در این حوزه محسوب می‌شود. مراسم اعطای «جایزه عالی دولتی علم و فناوری» نیز اغلب در سطحی بسیار عالی برگزار می‌شود و توجه زیادی را به خود جلب می‌کند. علاوه بر این، «روز ملی فعالان علم و فناوری» که هر سال ۳۰ مه گرامی داشته می‌شود، در «قانون پیشرفت علمی و فناوری جمهوری خلق چین» به ثبت رسیده و به یک مناسبت رسمی و قانونی برای تجلیل از فعالان این حوزه تبدیل شده است. سیاست‌های توزیعی که بر افزایش ارزش دانش تمرکز دارند، این امکان را برای پژوهشگران برجسته و پربازده فراهم کرده‌اند تا هم به شهرت و هم به ثروت دست یابند. افزایش مداوم سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق و توسعه طی سال‌های گذشته، در کنار ایجاد تأسیسات علمی پیشرفته و بزرگ‌مقیاس، فرصت‌هایی را برای دانشمندان در چین فراهم کرده است تا رویاهای خود را دنبال کنند و مسیر شغلی خود را بسازند.
فرهنگ اجتماعی چین در زمینه احترام به دانشمندان نیز به سرعت این کشور را به «آهنربایی» برای جذب استعدادهای جهانی تبدیل می‌کند. در سال ۲۰۲۱، آکیرا فوجیشیما، دانشمند ژاپنی و ملقب به «پدر فتوکاتالیز»، به همراه تیم تحقیقاتی خود به صورت تمام‌وقت به دانشگاه علم و فناوری شانگهای پیوست. از سال ۲۰۲۴ نیز ۳ برنده جایزه نوبل – بری مارشال، هارت‌موت میشل و عمر یاغی – یکی پس از دیگری به صورت تمام‌وقت به مؤسسات چینی پیوسته‌اند تا فعالیت‌های پژوهشی جدیدی را آغاز کنند. به این ترتیب، «انجام تحقیقات علمی در چین» در حال تبدیل شدن به روندی تازه در جامعه علمی جهان است. طبق گزارش‌های رسانه‌ها، تنها در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، ده‌ها دانشمند برجسته خارجی که پیش‌تر در ایالات متحده کار می‌کردند، به صورت تمام‌وقت به مؤسسات تحقیقاتی چین نقل مکان کردند.
این افراد شامل چهره‌های برجسته دانشگاهی، پژوهشگران جوان و میان‌سال آینده‌دار، متخصصان جهانی در تحقیقات پایه و همچنین چهره‌های برجسته در مهندسی، فناوری و نوآوری صنعتی هستند. آنچه بیش از پیش استعدادهای علمی و فناوری خارج از کشور را به چین جذب می‌کند، دقیقاً همین اکوسیستم مطلوب است که برای دانش احترام قائل است، نوآوری را تشویق می‌کند و به استعدادها امکان شکوفایی می‌دهد. جایی که استعدادها به آن جریان پیدا می‌کنند، معتبرترین رأی درباره محیط نوآوری یک کشور است. با افزایش همگرایی منابع فکری جهان در چین، چشم‌انداز نوآوری علمی و فناوری نیز بی‌سروصدا در حال تغییر است.

چین چگونه به پیشرفت قابل توجه خود در علم و فناوری دست یافته است؟ صفحه‌های نمایش غول‌پیکری که دانشمندان را در مرکز توجه قرار می‌دهند، نشان می‌دهند که چگونه احترام جمعی یک ملت به علم می‌تواند به نیروی محرکه‌ای قدرتمند برای نوآوری تبدیل شود. در عصر دیجیتال، «توجه» به منبعی اجتماعی و بسیار ارزشمند تبدیل شده است. شهرهای چین حاضرند فضای تبلیغاتی گران‌قیمت خود را به دانشمندانی اختصاص دهند که شایسته تحسین هستند و مردم عادی نیز به صورت خودجوش به آنها گل و تشویق تقدیم می‌کنند. این احترام به دانش و خالقان آن، ریشه‌ای عمیق در سنت‌های تمدن چین، از احترام به معلمان و ارزش نهادن به آموزش گرفته تا تکریم خرد و گرامی داشتن یادگیری، دارد و همچنان به شکل‌دهی توسعه پویای بخش علم و فناوری چین امروز کمک می‌کند. احترام به علم، از یک ارزش اخلاقی در جامعه چین به دریچه‌ای تبدیل شده است که جهان از طریق آن می‌تواند این کشور را مشاهده و درک کند. در نتیجه، ارزش‌ها و مسیر توسعه چین نیز توجه و تحسین فزاینده‌ای را در سراسر جهان به خود جلب کرده است. از طریق این صفحه‌های نمایش غول‌پیکر، جهان نیز در حال شناخت بیشتر چین است.