مسئولیت مشترک جهانی برای طبیعت؛ راهکارهای عملی و ساختارمند در حوزه‌ تنوع زیستی

چهار سال پس از تصویب «چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال» در پانزدهمین نشست کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی – با هدف توقف و معکوس کردن روند نگران‌کننده نابودی تنوع زیستی – اولین گزارش پیشرفت جهانی درباره اقدامات کشورها برای دستیابی به ۲۳ هدف تعیین‌شده برای سال ۲۰۳۰، که در ۱۵ اکتبر توسط سازمان ملل متحد منتشر شد، تصویری نگران‌کننده ارائه می‌دهد.
این گزارش نشان می‌دهد که اهداف کشوری به طور کامل منعکس‌کننده دامنه و میزان شجاعت تعهدات جهانی این چارچوب نیستند و میزان اجرای آن‌ها حتی از این اهداف کم‌جرات‌تر نیز عقب‌تر است. اگر اجرای دسته‌جمعی تسریع نشود، دستیابی به اهداف ۲۰۳۰ عملاً یک «ماموریت غیرممکن» خواهد بود.
از این رو، نشست COP17 که روز یکشنبه در ایروان، پایتخت ارمنستان افتتاح شد، نمی‌توانست وظیفه‌ای فوری‌تر برای تحقق شعار و موضوع خود یعنی «اقدام برای طبیعت» داشته باشد.
به عنوان یکی از مبرم‌ترین چالش‌های پیش روی بشریت در کنار تغییرات اقلیمی و آلودگی محیط زیست، تأثیر عمیق و جهانی از دست رفتن تنوع زیستی انکارناپذیر است. حفظ تنوع زیستی برای حفظ تعادل اکولوژیکی و دستیابی به آینده‌ای پایدار بنیادی است، چرا که این امر برای تاب‌آوری اکوسیستم‌هایی که عناصر حیاتی مانند هوای پاک و آب سالم را فراهم می‌کنند، ضروری است.
هشدار گزارش سازمان ملل مبنی بر اینکه پیشرفت به سوی اهداف چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال همچنان ناهمگون و بسیار کند است، باید به طور جدی مورد توجه و عمل قرار گیرد. کشورها باید برای عمل به تعهدات خود تلاش بیشتری نشان دهند و گام‌های خود را برای تبدیل سخنان به اقدامات معنادار شتاب ببخشند.
رویکرد عملی چین برای مواجهه با چالش‌های اکولوژیکی، الگویی مرجع برای سایر کشورها فراهم می‌آورد. چین با باور به اینکه کوه‌ها، رودخانه‌ها، جنگل‌ها، زمین‌های کشاورزی، دریاچه‌ها، مراتع و بیابان‌ها شبکه‌ای یکپارچه از حیات را می‌سازند، مسیری مبتنی بر مدیریت سیستماتیک و حفاظت‌های نهادی را در پیش گرفته است. این کشور خطوط قرمز حفاظت بوم‌شناختی را ترسیم کرده، سامانه‌ای از مناطق حفاظت‌شده با محوریت پارک‌های ملی ایجاد نموده و پروژه‌های بزرگی را برای حفظ تنوع زیستی به اجرا درآورده است. همچنین چین اوایل امسال قانون اکولوژیکی و زیست‌محیطی خود را به تصویب رساند و پایه‌های قانونی حفاظت از محیط زیست را بیش از پیش مستحکم ساخت. این اقدامات موجب تقویت امنیت تنوع زیستی و بهبود ثبات و پایداری اکوسیستم شده‌اند؛ امری که در روند رشد مداوم جمعیت گیاهان و جانوران وحشی و گسترش مساحت جنگل‌های این کشور به‌وضوح نمایان است.
تعهد این کشور به حفاظت از تنوع زیستی، نه تنها در طرح‌های داخلی و نقش ایفا کرده در میانجی‌گری برای تصویب چارچوب یادشده، بلکه در حمایت از کشورهای در حال توسعه برای ارتقای ظرفیت‌های حفاظتی‌شان از جمله از طریق «صندوق تنوع زیستی کونمینگ» – به چشم می‌خورد.
هوانگ رون‌چیو، وزیر بوم‌شناسی و محیط زیست چین، در سخنرانی خود در نشست رهبران در چارچوب COP17 در روز جمعه، با اشاره به اینکه عوامل اصلی تخریب اکوسیستم‌ها هنوز مهار نشده‌اند، بر شکاف عمیق موجود در تأمین مالی جهانی برای حفاظت از تنوع زیستی تأکید کرد. وی خاطرنشان ساخت که جامعه بین‌المللی باید با تقویت همگرایی و همکاری، دست به اقدامات ساختارمند و تحول‌آفرین بزند تا اهداف توافق‌شده در زمان مقرر محقق گردند.
پیام او روشن و صریح بود: اهداف مکتوب باید به نتایج ملموس و عملی در میدان تبدیل شوند. او با تأکید بر اینکه حفاظت از تنوع زیستی، مسئولیتی همگانی و مأموریتی برای تمام بشریت است، آمادگی چین را برای همکاری با همه طرف‌ها جهت دستیابی به اهداف جهانی از طریق اقداماتی عملی، بار دیگر اعلام کرد.
مسیر پیش رو تا سال ۲۰۳۰ هموار نخواهد بود. با این حال، ارزیابی پیشرفت‌ها نشان داده است که عمیق‌ترین شکاف‌ها در چه بخش‌هایی وجود دارند: اصلاح یارانه‌ها، تأمین مالی، و گنجاندن موضوع تنوع زیستی در فرآیندهای تصمیم‌گیری اقتصادی. درسِ حاصل از چهار سال گذشته این است که پیشرفت تنها زمانی میسر می‌شود که تعهدات با سازوکارهای نهادی و چارچوب‌های قانونی پشتیبانی شوند؛ از همین رو، چین اخیراً دستورالعملی را برای افشای اطلاعات مربوط به تنوع زیستی توسط شرکت‌ها منتشر کرده است. این دستورالعمل، چارچوبی فنی در اختیار بنگاه‌های اقتصادی می‌گذارد تا بتوانند اثرات خود بر تنوع زیستی و وابستگی‌شان به آن را شناسایی، ارزیابی و اعلام کنند.

جهان به اقداماتی ملموس‌تر نیاز دارد و این نیاز بسیار حیاتی و فوری است. نشست COP17 باید به نقطه‌ عطفی تبدیل شود که در آن جامعه بین‌المللی از مرحله مرور وعده‌ها به مرحله تحقق و اجرای آن‌ها گام بردارد؛ تا اهداف حیاتی تعیین‌شده در چهار سال پیش محقق شوند و حکمرانی جهانی بر تنوع زیستی در مسیر توسعه پایدار بشریت ارتقا یابد.