دیپلماسی فریب؛ دستاویز جدید ترامپ

دونالد ترامپ، رئیس‌ جمهور آمریکا، بارها مدعی شده است که ایالات متحده در حال مذاکره با ایران است و «ایران برای دستیابی به توافق اشتیاق دارد»، اما ایران این ادعاها را به‌طور قاطع رد کرده است. از این رو، این پرسش مطرح می‌شود که واشنگتن با تکرار چنین ادعاهایی چه هدفی را دنبال می‌کند؟
با جمع‌بندی گزارش‌های رسانه‌های ایران و اظهارات مقامات جمهوری اسلامی، می‌توان دریافت تهران این اقدام واشنگتن را نوعی «فریبکاری» می داند و اهداف آن به شرح زیر است:
الف) بازارگردانی و کنترل قیمت انرژی:
تحولات خاورمیانه مستقیماً بر قیمت نفت تأثیر گذاشته است. آمریکا به‌عنوان یک تولیدکننده انرژی، با ایجاد فضای مذاکره می‌کوشد در کوتاه‌مدت بر بازار جهانی نفت تأثیر بگذارد.
ب) مدیریت زمان برای استقرار نظامی
مقامات آمریکایی از اعزام هزاران تفنگدار به خاورمیانه در ۲۷ مارس خبر داده‌ و پنتاگون نیز به یک یگان دیگر دستور داده طی چند هفته آینده راهی خاورمیانه شود. پیش از تکمیل استقرار نظامی، طرح ادعای مذاکره می‌تواند زمان بیشتری را برای استقرار نظامی فراهم کند.
پ) جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز
ایالات متحده تحت پوشش تمایل دیپلماتیک، ممکن است به دنبال تقویت فعالیت‌های اطلاعاتی درباره مقامات ارشد ایران باشد.
ت) تفرقه‌افکنی در داخل ایران
کاخ سفید با تأکید بر اینکه «ایران خواهان توافق است»، می‌کوشد فضای سیاسی ایران را تحت تأثیر قرار داده و شکاف‌هایی در سیاست داخلی ایران ایجاد کند.
تجربیات گذشته نشان داده آمریکا در قبال ایران همواره به دنبال اجرای تاکتیک «اعمال فشار همزمان با ادعای مذاکره» است. طرح ادعای مذاکره در آستانه استقرار نیروهای نظامی بیشتر آمریکایی در منطقه، این پرسش را برانگیخته است که آیا هدف واقعی ایالات متحده گفت‌وگو است؟
ایران با احتیاط به این اقدامات نگاه می‌کند و آنها را رد کرده است. وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد «هیچ گفت‌وگویی با آمریکا انجام نمی‌شود.» یک مقام ارشد امنیتی ایران نیز تأکید کرده اکنون هیچ مذاکره‌ای با آمریکا انجام نشده و چنین مذاکره‌ای در کار نیست و اظهارات ترامپ را نوعی «جنگ روانی» خواند.
در واکنش به ادعای اسرائیل در ۲۳ مارس مبنی بر گفت‌وگوی آمریکا با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، قالیباف خود با انتشار پیامی این ادعا را تکذیب کرد و گفت آمریکا با پخش «اخبار جعلی» به دنبال «بازارگردانی در حوزه نفت و سرمایه و نجات آمریکا و اسرائیل از باتلاقی که در آن گرفتار شده‌اند»، است.
ادعای مذاکره از سوی آمریکا در ظاهر تلاشی برای پیشبرد مسیر دیپلماتیک به نظر می‌رسد، اما در عمل اهداف دیگری را نیز دنبال می‌کند. در روابط بین‌الملل، مذاکره باید مسیری صادقانه برای حل اختلافات باشد، نه ابزاری برای تحقق مقاصد دیگر. اگر واشنگتن واقعاً به دنبال راه‌حل دیپلماتیک است، لازم است اقدامات عملی انجام دهد، نه اینکه همزمان از مذاکره سخن بگوید و حضور نظامی خود در منطقه را افزایش دهد.
شناخت منطق پشت این تاکتیک آمریکا به جامعه بین‌الملل کمک می‌کند تا تحولات خاورمیانه را واقع‌بینانه‌تر ارزیابی کند. دیپلماسی واقعی به صداقت نیاز دارد، نه تاکتیک‌های فریبکارانه.