از تهران تا شانگهای؛ وقتی ادعای فشار چین در برابر همکاری دوسویه رنگ می‌بازد

مدتی است که در محافل رسانه‌ای غرب، بحث‌هایی با عنوان «فشار چین بر اقتصاد جهان» مطرح می‌شود. این روایت‌ها تلاش دارند توسعه چین را به‌عنوان خطری برای نظم اقتصادی جهان نشان دهند. اما واقعیت این است که چین نه‌تنها فشاری بر دیگر کشورها وارد نکرده، بلکه با افزایش مستمر واردات خود، به اقتصاد جهانی اطمینان و ثبات بیشتری بخشیده است. اصل ماجرا چیست؟ آمار به‌روشنی پاسخ این پرسش را نشان می‌دهد.

نمایشگاه بین‌المللی واردات چین (CIIE)- شانگهای، ۱۸ آبان ۱۴۰۴ – نمایش صنایع‌دستی و محصولات سنتی ایران در غرفه جمهوری اسلامی ایران
شبکه مالی تلویزیون مرکزی چین (CCTV) در گزارش‌های اخیر خود بر روندی تأکید کرده که آمار آن بارها تکرار شده است: طی هفت ماه نخست امسال، واردات چین در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۲۲ درصد افزایش یافته و برای پنج ماه متوالی از صادرات پیشی گرفته است. در نیمه نخست سال، ارزش واردات برای نخستین بار از مرز ۱.۴۷ تریلیون دلار (۱۰ هزار میلیارد یوان) عبور کرد و مجموع واردات چین در سال ۲۰۲۵ به ۲.۷۳ تریلیون دلار (۱۸.۵ هزار میلیارد یوان) رسید. این هفدهمین سال پیاپی است که چین جایگاه دومین بازار بزرگ وارداتی جهان را به خود اختصاص می‌دهد. این موضوع نشان می‌دهد چین هم در زنجیره تأمین جهانی یک «تأمین‌کننده بزرگ» است و هم در بخش تقاضا به‌عنوان یک «خریدار بزرگ» شناخته می‌شود؛ به‌طوری که مقصد اصلی صادرات نزدیک به ۸۰ کشور و منطقه است.

با این حال، همین آمارها در برخی رسانه‌های غربی با تعابیری مانند «توفان صادراتی چین»، «فشار بر دیگر کشورها» و «تهدید برای بازارهای جهانی» مطرح می‌شوند. این ادعاها ادامه همان موجی است که پیش‌تر با عنوان «مازاد تولید چین» به راه افتاده بود و در اصل از نگاه گزینشی به روند توسعه چین ناشی می‌شود. مثبت بودن تراز تجاری، نتیجه طبیعی تقسیم کار بین‌المللی و مزیت‌های نسبی است؛ در بازار جهانی هیچ خرید و فروشی به اجبار صورت نمی‌گیرد. کالاهایی که چین صادر می‌کند، دقیقاً محصولاتی هستند که دیگر کشورها یا تمایلی به تولید آنها ندارند یا هزینه تولیدشان در آن کشورها بالاست. افزون بر این، اگر چین واقعاً فقط به دنبال فروش کالاهای خود بود و خرید در اولویت آن قرار نداشت، چرا رشد واردات این کشور در هفت ماه نخست ۸ درصد بیشتر از صادرات بوده است؟ چرا واردات از بیش از ۱۵۰ شریک تجاری روندی صعودی داشته است؟ همان‌طور که لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، تأکید کرده است، توسعه چین برای جهان به معنای «تهدید» نیست، بلکه «فرصت» است؛ نه «فشار»، بلکه «توانافزایی». در برابر چنین واقعیت‌هایی، نظریه «فشار چین» چیزی جز یک تصور بی‌پایه نیست.

نمایشگاه بین‌المللی واردات چین (CIIE)- شانگهای، ۱۸ آبان ۱۴۰۴ – غرفه شرکت سرمایه‌گذاری نفت و گاز و پتروشیمی تأمین (تاپیکو) از جمهوری اسلامی ایران
اگر به روابط چین و ایران نگاه کنیم، به‌روشنی می‌توان یک همکاری طبیعی و مکمل را مشاهده کرد. زعفران، پسته، خرما، فرش‌های دستبافت ایرانی و همچنین نفت، گاز و منابع معدنی ایران، دقیقاً از جمله کالاهایی هستند که بازار بزرگ چین به آنها نیاز دارد. در مقابل، ماشین‌آلات، قطعات الکترونیکی و کالاهای مصرفی روزمره چین نیز در بازار ایران مورد نیاز هستند. این شرایط می‌توانست زمینه‌ساز یک همکاری برد-برد باشد، اما تحریم‌های یکجانبه با ایجاد موانع در حوزه‌های مالی، حمل‌ونقل، بیمه و گمرک، نه‌تنها مسیر صادرات ایران را دشوار کرده، بلکه مانع از شکوفایی این ظرفیت‌های مکمل نیز شده است؛ به‌گونه‌ای که روند طبیعی مبادله کالا میان دو کشور با مشکلاتی فراوان روبه‌روست.
با وجود همه این موانع تحریمی، درهای چین به روی جهان نه‌تنها بسته نشده، بلکه هر روز بازتر نیز شده است. چهاردهمین روز آبان‌ماه، نهمین نمایشگاه بین‌المللی واردات چین افتتاح خواهد شد. تاکنون بیش از ۱۳۰۰ شرکت از ۱۰۴ کشور و منطقه برای حضور در این نمایشگاه ثبت‌نام کرده‌اند و مساحت غرفه‌ها نیز از ۳۵۰ هزار متر مربع فراتر رفته است. در این دوره، بخش ویژه محصولات آسیا و آفریقا توسعه یافته تا فرصت بیشتری برای ورود کالاهای کشورهای جنوب جهانی فراهم شود. این نمایشگاه برای کالاهای ایرانی، از زعفران و پسته و خرما گرفته تا فرش، صنایع‌دستی و محصولات پتروشیمی، می‌تواند پلی مستقیم و قابل اعتماد به بازار بزرگ چین باشد.