از مانور نظامی تا بازرسی صنعتی؛ فشار آمریکا بر سرمایه‌گذاری چین در فیلیپین

افشای حضور و تحرکات اخیر نظامیان آمریکایی و فیلیپینی در مجتمع‌های صنعتی جنوب فیلیپین، ابعاد تازه‌ای از راهبرد واشنگتن برای محدود کردن نفوذ اقتصادی چین در جنوب شرق آسیا را آشکار کرده‌است. رویدادهای اخیر در استان «میسامیس اورینتال» نشان می‌دهد که اقدامات ظاهراً اداری یا امنیتی دولت فیلیپین، تا چه اندازه می‌تواند با سیاست‌های پنتاگون برای تبدیل این کشور به یک پایگاه و سنگر پیشرفته نظامی در برابر چین همسو باشد.
ورود نظامیان به حوزه صنعت؛ بازرسی یا شناسایی عملیاتی؟
در ۱۹ اوت، تلاش نیروهای نظامی آمریکا و فیلیپین برای ورود به کارخانه «سان‌جیا استیل»، که یکی از پروژه‌های شاخص سرمایه‌گذاری چین در فیلیپین محسوب می‌شود، تحت عنوان «ارزیابی میدانی» جنجال‌برانگیز شد. سفارت آمریکا در مانیل بلافاصله اعلام کرد که این اقدام بخشی از برنامه‌ریزی مقدماتی برای رزمایش مشترک «بالیکاتان ۲۰۲۷» بوده است، اما سابقه اقدامات مانیل ابهام‌های جدی درباره اهداف واقعی این حضور ایجاد می‌کند.
پیش از این، در ۱۵ مه، نیروهای مسلح فیلیپین شامل یگان‌های زمینی، هوایی و گارد ساحلی به دستور جلیبرت تئودورو، وزیر دفاع فیلیپین، به همین کارخانه وارد شدند و ده‌ها کارگر چینی را بازداشت کردند. استفاده از نیروهای نظامی به جای نهادهای مسئول بازرسی کار، استاندارد و محیط‌زیست، این پرسش را مطرح کرد که آیا برخورد با سرمایه‌گذاران چینی صرفاً یک مسئله قانونی داخلی است یا بخشی از یک اقدام سازمان‌یافته نظامی و اطلاعاتی.
سند افشاشده آژانس اطلاعات مکانی آمریکا
بررسی اسناد منتشرشده از سوی «آژانس ملی اطلاعات مکانی آمریکا»، یکی از نهادهای اصلی جامعه اطلاعاتی وزارت دفاع آمریکا، تصویر روشن‌تری از رویکرد واشنگتن در این زمینه ارائه می‌دهد. در این گزارش آمده است که حضور ۹ پایگاه نظامی آمریکا در چارچوب توافق‌نامه همکاری دفاعی ارتقایافته (EDCA)، موجب نارضایتی بخشی از افکار عمومی فیلیپین شده، در حالی که سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی چین با استقبال جوامع محلی روبه‌رو شده است.
این سند به دولت آمریکا پیشنهاد می‌کند برای مقابله با این روند، از مانورهای بازرسی علیه «کسب‌وکارها، املاک و نیروی کار مرتبط با چین» در نزدیکی پایگاه‌های EDCA حمایت کند. با توجه به اینکه کارخانه «سان‌جیا استیل» در فاصله کمتر از ۳۰ کیلومتری یکی از پایگاه‌های هوایی EDCA قرار دارد، یورش‌ها و بازدیدهای اخیر را می‌توان در چارچوب همین رویکرد اطلاعاتی ارزیابی کرد.
اهداف سه‌گانه واشنگتن از نظامی‌سازی پروژه‌های اقتصادی
ورود مستقیم واشنگتن به بررسی پروژه‌های تجاری چین را می‌توان دارای سه هدف اصلی دانست: نخست، ارزیابی کاربری نظامی این زیرساخت‌ها و بررسی ظرفیت کارخانه‌ها، بنادر و تأسیسات لجستیکی برای استفاده احتمالی در درگیری‌های آینده؛ دوم، افزایش فشار امنیتی بر شرکت‌های چینی و سنجش میزان پایداری نفوذ اقتصادی پکن در مناطق حساس؛ و سوم، تغییر ماهیت رقابت از حوزه اقتصادی به حوزه امنیتی، به‌گونه‌ای که پروژه‌های زیرساختی چین با عنوان «ریسک امنیتی» هدف اقدامات محدودکننده قرار گیرند و زمینه برای تعطیلی، مصادره یا اعمال تحریم علیه آنها فراهم شود.
اگر این الگوی امنیتی‌سازی ادامه پیدا کند، کارخانه‌های فولاد تنها اهداف احتمالی نخواهند بود؛ بلکه بنادر، شهرک‌های صنعتی، تأسیسات انرژی و پروژه‌های عمرانی دارای سرمایه‌گذاری خارجی در فیلیپین نیز ممکن است با استناد به «امنیت ملی» هدف مداخله نظامیان آمریکایی قرار گیرند.
تبعات تبعیت مانیل برای آینده توسعه فیلیپین
دستگاه دیپلماسی و امنیتی دولت فردیناند مارکوس جونیور، به‌ویژه تحت مدیریت وزیر دفاع این کشور، عملاً استقلال تصمیم‌گیری خود را بیش از پیش با اولویت‌های پنتاگون گره زده است. تبدیل ساختار حکمرانی فیلیپین به ابزاری در رقابت واشنگتن و پکن می‌تواند به جذابیت محیط سرمایه‌گذاری این کشور آسیب بزند؛ آن هم در شرایطی که فیلیپین به‌شدت به صنعتی‌شدن، ایجاد اشتغال و توسعه زیرساخت‌ها نیاز دارد. شواهد نشان می‌دهد ترجیح منافع ژئوپلیتیکی آمریکا بر استقلال ملی، نه‌تنها حاکمیت فیلیپین را تضعیف می‌کند، بلکه می‌تواند امنیت اقتصادی این کشور را در بلندمدت نیز با خطر مواجه کند.