حفظ تعادل در بازار جهانی نفت به کمک دوراندیشی راهبردی چین

اخیرا انتشار ویدیوی تحلیلی مکس فیشر، ستون‌نویس سابق نیویورک تایمز درباره وضعیت بین‌المللی انرژی با عنوان «چین بی‌سروصدا جهان را نجات داد»، مورد توجه افکار عمومی جهان قرار گرفت. این ویدیو به یک پدیده‌ خلاف انتظار در میان تأثیرات جنگ آمریکا با ایران بر بازارهای جهانی نفت می‌پردازد که همزمان با غالب شدن ترس ناشی از کمبود عرضه بر بازار و تلاش کشورهای جهان برای دست یافتن به منابع نفت جایگزین، چین با کاهش قابل توجه میزان واردات و مصرف نفت خام خود، به یک ضربه‌گیر غیرمنتظره برای بازار جهانی نفت تبدیل شده است. به گفته فیشر، این تغییر یکی از دلایل اصلی عدم از کنترل خارج شدن قیمت‌ جهانی نفت بر خلاف پیش‌بینی‌های اولیه بوده است.
تنگه هرمز، به عنوان یک گلوگاه استراتژیک جهانی برای حمل و نقل انرژی، اخیراً به طور مداوم دچار تنش در ناوبری و تردد کشتی‌ها بوده که حق بیمه ریسک حمل و نقل نفت خام در سطح بین‌المللی را افزایش داده است. طبق یک منطق تاریخی حاکم بر بازار، هنگامی که درگیری‌های ژئوپلیتیکی نگرانی‌هایی را در مورد عرضه ایجاد می‌کنند، مصرف‌کنندگان بزرگ انرژی معمولاً برای تهیه و ذخیره نفت هجوم می‌آورند و شکاف فزاینده عرضه و تقاضا موجب افزایش قیمت نفت و بالا رفتن هزینه انرژی نیز در ادامه باعث افزایش تورم جهانی می‌شود.
با این حال، واکنش بازار چین به تشدید تنش و درگیری‌های اخیر در خاورمیانه متفاوت بوده است. پالایشگاه‌ها و شرکت‌های پتروشیمی چین برنامه‌های تولید خود را مطابق با شرایط بازار تنظیم کرده‌اند و با داشتن انعطاف‌پذیری و نظم برای کاهش خریدهای جدید نفت خام با قیمت بالا، توانسته‌اند نرخ رشد واردات را از سمت تقاضا تعدیل کنند و چین با خویشتن‌داری قابل توجه خود، به عنوان یک ضربه‌گیر برای تعدیل عرضه و تقاضای جهانی عمل کرده است.
تا مدت‌ها، واکنش جهانی به بحران‌های نفتی عمدتاً بر سمت عرضه متمرکز بوده و مصرف‌کنندگان اصلی تا حد زیادی مجبور بوده‌اند منفعلانه نوسانات قیمت را بپذیرند. با این حال، تجربه اخیر چین نشان می‌دهد که یک بازار مصرف عظیم می‌تواند از طریق تعدیل تولید و مدیریت موجودی، به عنوان یک ضربه‌گیر عمل کند و به یک نیروی حیاتی برای حفظ تعادل بازار تبدیل شود.
اما چین چگونه توانسته با تغییر روند بازار یک مسیر متفاوت را ترسیم کند؟ این خودباوری از دوراندیشی راهبردی چین ناشی می‌شود.
در سال‌های گذشته و زمانی که قیمت جهانی نفت پایین بود، چین پیوسته با توسعه سیستم موجودی تجاری نفت خام کشور، به تدریج ذخایر خود را به یک سطح قابل توجه رساند و در طول دوره فعلی افزایش قیمت نفت، بازار داخلی چین با توقف روند معمول افزایش موجودی نفت تجاری خود، برای جایگزینی بخشی از واردات محموله‌های گران‌قیمت از ذخایر انباشته شده قبلی استفاده کرد.
این رویکرد علاوه بر تضمین نیازهای عملیاتی اساسی صنایع پالایش و پتروشیمی داخلی چین باعث جلوگیری از تلاش برای تأمین منابع گران‌قیمت در بازار بین‌المللی شده که می‌توانست موجب تشدید تنش‌های عرضه و تقاضا شود. همین ذخایر قابل توجه، زیربنای اصلی انعطاف‌پذیری چین در تعدیل واردات نفت بوده است.
پس از سال‌ها تلاش مداوم، چین یک سیستم گردش موجودی تجاری روان و کارآمد ایجاد کرده و در عین حال با تنوع بخشیدن به منابع واردات نفت خام خود از کشورهایی مانند برزیل و کشورهای آفریقایی، تلاش کرده وابستگی خود به یک مسیر کشتیرانی واحد را کاهش ‌دهد. از آن مهم‌تر اینکه با بالغ‌تر شدن فزاینده عملکرد بازارمحور پالایش و پتروشیمی چین، شرکت‌ها اکنون می‌توانند به سرعت به تغییرات قیمت و ریسک واکنش نشان دهند و برنامه‌های خود را بر اساس آن تنظیم کنند که این سیستم متنوع و انعطاف‌پذیر تأمین انرژی، در مواجهه با اختلالات ژئوپلیتیکی، فضای مانور بیشتری به چین می‌دهد.
از منظر بلندمدت، آنچه واقعاً منطق بازارهای انرژی را تغییر می‌دهد، گذار سبز است که پیوسته عمق و شتاب بیشتری می‌گیرد. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، خودروهای برقی به تنهایی روزانه ۱.۵ میلیون بشکه از تقاضای نفت چین در سه ماهه دوم سال ۲۰۲۶ را کاهش داده‌اند که بسیار فراتر از انتظارات قبلی بازار بود. توسعه سریع انرژی‌های جدید نه تنها چشم‌انداز انرژی خود چین را تغییر می‌دهد، بلکه به آرامی پویایی‌های اساسی بازار جهانی انرژی را نیز متحول خواهد کرد.

روند تبدیل شدن چین از یک پذیرنده منفعل نوسانات جهانی قیمت‌ انرژی به یک عامل تثبیت فعال در جهت برقراری تعادل در بازار جهانی، نشان دهنده این منطق ثابت و پایدارِ حاکم بر زیربنای توسعه انرژی چین است که با حفظ قاطع جریان عرضه انرژی داخلی در دست خود و تکیه بر قطعیت توسعه داخلی می‌توان از یک محیط خارجی متلاطم به خوبی گذر کرد. همین دوراندیشی به خودی خود یکی از ملموس‌ترین و پایدارترین کمک‌هایی است که چین به حفظ ثبات بازار جهانی انرژی کرده کرده است.