مجمع شیانگ‌شان پکن؛ پلی برای عبور از شکاف‌های امنیتی جهان

سیزدهمین دوره مجمع شیانگ‌شان پکن از ۱۵ تا ۱۷ سپتامبر (۲۴ تا ۲۶ شهریور) در حال برگزاری است. این مجمع از زمان تأسیس در سال ۲۰۰۶، به‌تدریج دامنه مشارکت و سطح گفت‌وگوهای خود را ارتقا داده و به یک مجمع عالی‌رتبه در حوزه امنیت و دفاع با تأثیرگذاری جهانی تبدیل شده است.
این مجمع با فراهم کردن بستری برای گفت‌وگوی برابر میان کشورها و تلاش مشترک برای پیشبرد صلح، خدمات عمومی مهمی در زمینه امنیت بین‌المللی ارائه کرده است. مجمع شیانگ‌شان پکن طی دو دهه گذشته، رویکردی متمایز در زمینه گفت‌وگوهای امنیتی شکل داده است.
نخست اینکه، این مجمع توانسته است خود را با شرایط متغیر به‌صورت انعطاف‌پذیر تطبیق دهد و نقش آن در تبادل دیدگاه‌ها و سیاست‌ها میان کشورهای مختلف به‌طور مستمر تقویت شده است. مجمع شیانگ‌شان پکن متناسب با تغییرات محیط امنیتی بین‌المللی و تحول نیازهای گفت‌وگویی، جایگاه و کارکرد خود را تنظیم کرده است.
این مجمع هنگام تأسیس در سال ۲۰۰۶، عمدتاً میزبان پژوهشگران اندیشکده‌های چینی و خارجی متخصص در حوزه‌های دفاعی و امنیتی بود و به عنوان بستری برای تبادلات غیردولتی فعالیت می‌کرد. با آغاز پنجمین دوره در سال ۲۰۱۴، هیئت‌های رسمی خارجی نیز برای حضور در این مجمع دعوت شدند و این امر نشان‌دهنده تبدیل رسمی آن به یک پلتفرم «مسیر ۱.۵» بود؛ مدلی ترکیبی که میان «مسیر ۱» (رسمی/دولتی) و «مسیر ۲» (غیردولتی) قرار دارد. این تحول به‌تدریج میان تبادلات دانشگاهی و تبادل سیاست‌ها پیوند ایجاد کرد و به رهبران دفاعی و نظامی کشورهای مختلف، رؤسای سازمان‌های بین‌المللی، مقامات ارشد پیشین و پژوهشگران برجسته اجازه داد در یک بستر واحد با یکدیگر تعامل کرده و مواضع سیاسی خود را بیان کنند.
مجمع امسال نیز همچنان از مزایای الگوی «مسیر ۱.۵» بهره می‌برد.
دوم اینکه، این مجمع بر اصول برابری و گشودگی تأکید دارد و سازوکاری فراگیر و غیرانحصاری برای مشارکت ایجاد کرده است. این مجمع بر اساس وابستگی‌های بلوکی مرزبندی نمی‌کند و همسویی سیاسی را شرط مشارکت قرار نمی‌دهد. کشورها، صرف‌نظر از اندازه یا قدرت نسبی خود، می‌توانند دغدغه‌های امنیتی‌شان را در این بستر مشترک مطرح کنند و در عین حال، فرصت بیشتری برای شنیده شدن دیدگاه‌های کشورهای در حال توسعه و دولت‌های کوچک‌تر فراهم می‌شود.
در مجمع امسال، یک نشست عمومی با عنوان «نقش و چشم‌انداز کشورهای در حال توسعه» به‌طور ویژه به دیدگاه‌های این کشورها اختصاص یافته است و همزمان، نشستی موازی با موضوع «رویکرد آسیایی در مواجهه با چالش‌های امنیتی» برگزار می‌شود. این ترتیبات به کشورهای «جنوب جهانی» امکان می‌دهد به جای صرفاً پذیرفتن قوانینی که پیش‌تر توسط دیگران تدوین شده است، مستقیماً در گفت‌وگو درباره مسائل حکمرانی در حوزه‌های نوظهور، مانند کاربرد نظامی فناوری‌های نوظهور و امنیت فضایی، مشارکت کنند، دغدغه‌های خود را بیان نمایند و در شکل‌دهی به قواعد مربوطه نقش داشته باشند.
سوم اینکه، این مجمع همواره بر گفت‌وگو و ارتباط تأکید داشته و دستور کار آن نیز به‌طور فزاینده‌ای بر تقویت هماهنگی و همکاری متمرکز شده است. مجمع «شیانگ‌شان پکن» در سال‌های نخست فعالیت خود عمدتاً بر مسائل امنیتی منطقه آسیا-اقیانوسیه تمرکز داشت، اما از آن زمان دامنه موضوعات آن گسترش یافته و چالش‌های امنیتی جهانی، از جمله ثبات راهبردی میان قدرت‌های بزرگ، مناقشات منطقه‌ای، امنیت دریایی، مخاطرات ناشی از کاربرد نظامی فناوری‌های نوظهور و حکمرانی امنیت فضایی را در بر گرفته است.
مجمع امسال با شعار «ایجاد اجماع برای ثبات، پیشبرد مشترک حکمرانی امنیتی»، به کانون‌های بحرانی امنیت بین‌المللی و روندهای کلیدی در حوزه امنیت و دفاع می‌پردازد و موضوعاتی همچون امنیت سنتی و غیرسنتی، حکمرانی جهانی و نقاط تنش‌زای منطقه‌ای، و همچنین فناوری نظامی و حقوق بین‌الملل را پوشش می‌دهد.
تحول مجمع «شیانگ‌شان پکن» از سطح «مسیر دوم» به «مسیر ۱.۵»، از مباحث نظری به حکمرانی عملیاتی امنیت و از مشارکتی نسبتاً محدود به یک پلتفرم بین‌المللی و فراگیرتر، بازتاب‌دهنده تحول گسترده‌تر دیپلماسی امنیتی چین طی دو دهه گذشته است. همزمان با مشارکت عمیق‌تر چین در امور امنیتی جهان، این مجمع به نمونه‌ای برجسته از نقش‌آفرینی چین در ارائه «کالاهای عمومی» برای گفت‌وگوی امنیتی چندجانبه تبدیل شده است.