راز کمک قانون چندصدساله به بقای جنگل سروهای کهنسال در چین

در اوایل ماه ژوئن، «شو یی‌شین»، شهردار پیشین شهرک جیانمنگوان، به‌همراه جانشین تازه‌منصوب خود «وانگ جیانگ»، در حالی که پرونده‌های قطوری در دست داشتند، به‌طور منظم در امتداد جاده سنگ‌فرش و قدیمی «کویونلانگ» در استان سی‌چوان در جنوب ‌غربی چین حرکت می‌کردند و اطلاعات ثبت‌شده خود را با تک‌تک درختان سرو کهنسال این مسیر تطبیق می‌دادند.
شو تأکید کرد: «با وجود اینکه این سروهای کهنسال تحت حفاظت ویژه قرار دارند، نباید در کار سهل‌انگاری کنیم. گشت‌زنی‌های منظم باید تقویت شود.» وانگ نیز در حالی که نکات را در دفتر خود یادداشت می‌کرد پاسخ داد: «کاملاً متوجه هستم. این موضوع را در اولویت قرار می‌دهم.»
در ۲۷ مه، شو پس از ارتقا از سمت شهرداری، به‌عنوان دبیر حزب جیانمنگوان منصوب شد و وانگ ۳۴ ساله مسئولیت شهرداری را بر عهده گرفت. طبق مقررات محلی، شهرداران جدید و قدیم موظف‌اند ۹۰۵ درخت سرو کهنسال تحت مدیریت این شهرک را به‌صورت رسمی به یکدیگر تحویل دهند.
شو گفت: «این یکی از نخستین وظایف اصلی ما در مسئولیت‌های جدید است. تاکنون روند تحویل حدود ۵۰۰ درخت را تکمیل کرده‌ایم.»
وانگ افزود: «کل این فرایند حدود دو هفته طول می‌کشد. این فقط ثبت آمار نیست؛ باید شخصاً از هر درخت بازدید و آن را بررسی کنیم.»
کویونلانگ با طولی بیش از ۱۵۰ کیلومتر، بزرگ‌ترین و سالم‌ترین دالان جنگلی سروهای کهنسال در چین محسوب می‌شود. شهرستان جیانگه که جیانمنگوان را اداره می‌کند، محل رویش ۷,۷۷۸ درخت سرو کهنسال است که همچنان پابرجا هستند؛ کهن‌ترین آن‌ها با نام «سرو جیانگه» بیش از ۲,۳۰۰ سال قدمت دارد.
در گذشته، این درختان نقش نشانه‌های راه، تثبیت‌کننده خاک و سایه‌بان برای مسافران را بر عهده داشتند. بر اساس اسناد تاریخی، سنت «تحویل درختان هنگام تغییر مسئولیت» به دوران سلسله مینگ (۱۳۶۸ تا ۱۶۴۴) بازمی‌گردد؛ زمانی که مقامات در حال خروج از مسئولیت موظف بودند وضعیت و تعداد سروهای کهنسال را همراه با جانشین خود بررسی کنند.
امروز این سنت ۵۰۰ ساله با قوانین محلی تقویت شده است. روند تحویل نه‌تنها در سطح شهرستان، بلکه در قالب یک زنجیره چندلایه مسئولیت از مقامات ارشد تا جنگل‌بانان محلی اجرا می‌شود. تعداد و وضعیت سلامت درختان اکنون یکی از شاخص‌های ارزیابی عملکرد مسئولان هنگام ترک سمت است.
در جیانگه، هر درخت سرو دارای پرونده اختصاصی و پلاک شناسایی است. در این پرونده‌ها اطلاعاتی مانند شماره درخت، سن، ارتفاع، مختصات دقیق جغرافیایی و سوابق حفاظت و درمان ثبت می‌شود.
نکته جالب این است که شماره ۱۱ رقمی هر درخت با پیش‌شماره ۵۱۰۸۲۳ آغاز می‌شود؛ همان پیش‌شماره کارت شناسایی ساکنان جیانگه. شو در این‌باره گفت: «این یعنی هر درخت سرو عضوی از جیانگه است. ما از آن‌ها همان‌طور مراقبت می‌کنیم که از خانواده خودمان.»
«دو دِشِنگ»، ۶۳ ساله و جنگل‌بان این منطقه، وظیفه دارد سلامت درختان را بررسی کند و هرگونه آسیب انسانی یا آلودگی به آفات و بیماری‌ها را گزارش دهد. او می‌گوید: «هر روز صبح و عصر به جنگل می‌روم. اگر یک روز نروم، آرامش ندارم.»
در سال‌های اخیر، مدل حفاظت در این منطقه توسعه یافته و برای هر درخت یک تیم اختصاصی شامل مسئولان محلی، کارشناسان جنگل‌داری، جنگل‌بانان و ناظران داوطلب تشکیل شده است. در مجموع، ۸۴ جنگل‌بان تمام‌وقت و بیش از ۲۰۰ ناظر روستایی در این مسیر فعالیت می‌کنند.
در کنار گشت‌زنی‌های میدانی، فناوری نیز نقش مهمی در حفاظت ایفا می‌کند. در مرکز حفاظت از سروهای کهنسال جیانگه، داده‌های لحظه‌ای شامل هشدار صاعقه، وضعیت آفات، و رطوبت خاک به‌صورت شبانه‌روزی پایش می‌شود.
«لی شیائوهونگ»، معاون این مرکز گفت: «ما از سامانه هوشمند مدیریت، پهپاد، مدل‌سازی لایدار و اینترنت اشیا استفاده می‌کنیم. همچنین ۱۲ برج صاعقه‌گیر و شبکه آتش‌نشانی ۷.۲ کیلومتری در این منطقه فعال است.» او افزود سامانه‌های اطفای حریق هوشمند می‌توانند از لحظه تشخیص آتش تا فعال شدن سیستم آب‌پاش را در حدود ۴۰ ثانیه تکمیل کنند.
«ژانگ داجون»، رئیس اداره جنگل‌داری جیانگه، نیز گفت: «هدف ما جلب مشارکت بیشتر برای حفاظت از این درختان است.» این شهرستان یک صندوق ویژه ایجاد کرده و برنامه‌های حمایتی آنلاین برای حفاظت از سروهای کهنسال راه‌اندازی کرده است.
در سه سال گذشته، جیانگه بیش از ۸۰ میلیون یوان برای احیای درختان، بهبود زیستگاه و ایجاد مناطق نمونه هزینه کرده و همچنین سالانه ۳۰۰ هزار یوان برای بیمه همه درختان این دالان اختصاص داده است.

در سطح ملی نیز حفاظت از درختان کهنسال از اقدامات محلی به یک برنامه گسترده تبدیل شده و اکنون بیش از ۵ میلیون درخت در یک سامانه هوشمند مدیریت و پایش می‌شوند.
با اجرای مقررات جدید حفاظت از درختان کهنسال از مارس ۲۰۲۵ و اهداف تعیین‌شده در برنامه پنج‌ساله پانزدهم چین (۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰)، حفاظت از این منابع طبیعی در مسیر نظام‌مندتر شدن قرار گرفته است.
شو در پایان گفت: «این کاری نیست که یک‌شبه تمام شود؛ مسئولیتی است که نسل‌ها باید آن را ادامه دهند.»