«گوسفند فتوولتائیک»؛ مدل موفق چین برای پیوند انرژی پاک و دامداری

چرای گوسفندان در زیر پنل‌های خورشیدی به مزارع فتوولتائیک کمک می‌کند تا هزینه‌های چمن‌زنی را کاهش دهند، پوشش گیاهی را احیا کنند و علوفه باکیفیت‌تری در اختیار دامداران قرار دهند؛ مدلی که مردم محلی آن را «گوسفند فتوولتائیک» می‌نامند.
این اصطلاح به گوسفندانی اشاره دارد که زیر پنل‌های خورشیدی پرورش می‌یابند. در این مدل، پنل‌ها علاوه بر تولید برق پاک، با ایجاد سایه، کاهش فرسایش بادی و بهبود شرایط رشد علف، محیط مناسبی برای چرا فراهم می‌کنند. در فصل رشد نیز گوسفندان از این علوفه تغذیه می‌کنند و پارک‌های خورشیدی به فضایی مشترک برای تولید انرژی پاک، مقابله با بیابان‌زایی و توسعه دامداری سازگار با محیط‌زیست تبدیل می‌شوند.
این مدل در شهرستان‌های گونگهه و شینگهای در منطقه خودمختار تبتی هاینان، واقع در استان چینگ‌های، اجرا شده است.
از سال ۲۰۲۲، منطقه هاینان توسعه همزمان پروژه‌های کنترل بیابان‌زایی و مراتع فتوولتائیک را در دستور کار قرار داده است. تاکنون ۳۲ مرتع فتوولتائیک اکولوژیک و ۵۶ محل چرا در پایگاه‌های خورشیدی متعلق به چندین شرکت ایجاد شده است. این طرح ۱۸ تعاونی روستایی و ۶۳۳۰ خانوار در پنج شهرستان را تحت پوشش قرار داده است.
برای «یدو»، دامدار ۵۰ ساله تبتی از شهرستان تیگای، مزایای این طرح به سرعت آشکار شد.
پیش از انتقال گله خود به یک پارک فتوولتائیک در پایان سال ۲۰۱۸، او بیش از ۱۰۰ رأس گوسفند را در مراتعی با علوفه محدود و کیفیت پایین پرورش می‌داد و هر سال ناچار بود گله را بین مراتع فصلی جابه‌جا کند.
اکنون او حدود ۳۰۰ رأس گوسفند دارد که بیشتر آنها زیر پنل‌های خورشیدی چرا می‌کنند.
یدو گفت: «علف زیر پنل‌های خورشیدی بسیار بهتر است. گوسفندان سریع‌تر وزن می‌گیرند و هنگام فروش وزن بیشتری دارند. همین موضوع درآمد من را افزایش داده است.»
این شیوه جدید، دامداری را نیز آسان‌تر کرده است. در گذشته، یدو مجبور بود گوسفندانش را بیش از ۱۰ کیلومتر تا مراتع فصلی جابه‌جا کند و گاهی نیز علوفه اضافی بخرد. اکنون گله او بیشتر فصل چرا را در یک منطقه سپری می‌کند.
او هنوز وضعیت این منطقه را پیش از احداث پارک خورشیدی به خاطر دارد.
یدو گفت: «این منطقه به‌شدت بیابانی شده بود. با وزش باد، گرد و غبار همه‌جا را فرا می‌گرفت. گاهی این شرایط یک یا دو ماه ادامه داشت و گوسفندان امکان چرا نداشتند.»
«جیو شیانتای»، معاون اداره کشاورزی و دامپروری منطقه هاینان، گفت پنل‌های خورشیدی شرایط اقلیمی محلی را بهبود بخشیده‌اند.
او افزود: «پنل‌ها سایه ایجاد می‌کنند، شدت باد را کاهش می‌دهند و مانع دفن شدن علف‌های جوان زیر شن می‌شوند. در برخی مناطق بیابانی، تولید سالانه علوفه که پیش‌تر حدود ۵۰ کیلوگرم در هر ۰.۰۶ هکتار بود، اکنون به حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلوگرم رسیده است.»
به گفته جیو، این مدل برای شرکت‌های خورشیدی، دامداران و محیط‌زیست به‌طور همزمان سودمند است. شرکت‌ها هزینه چمن‌زنی را کاهش می‌دهند، دامداران هزینه کمتری برای جابه‌جایی دام و تأمین علوفه می‌پردازند و پوشش گیاهی ایجادشده زیر پنل‌ها به مهار شن و احیای مراتع کمک می‌کند.
هر مرتع معمولاً ظرفیت نگهداری حدود ۴۰۰ رأس گوسفند را دارد و هر دام برای ردیابی، به پلاک گوش الکترونیکی مجهز است. چرای دام نیز معمولاً از ژوئن تا اکتبر انجام می‌شود تا از بهره‌برداری بیش از حد از مراتع جلوگیری شود.
منطقه هاینان همچنین برند «گوسفند فتوولتائیک» را توسعه داده و فروش آن را از طریق خریدهای شرکتی، برنامه‌های همکاری شرق و غرب، پخش زنده اینترنتی و شبکه‌های فروشگاهی گسترش داده است. تعاونی‌های روستایی اکنون به‌طور متوسط سالانه ۱۴.۵۷ میلیون یوان درآمد دارند و هر خانوار مشارکت‌کننده نیز به‌طور میانگین حدود ۲۳۰۰ یوان درآمد بیشتری کسب می‌کند.
حمایت‌های دولتی شامل پرداخت یارانه، خدمات پیشگیری از بیماری‌های دامی و بازاریابی است. دامداران برای فروش هر رأس گوسفند بین ۳۰ تا ۵۰ یوان یارانه دریافت می‌کنند و اگر دام‌های ارسال‌شده به بازار بلافاصله به فروش نرسند، دولت هزینه کوتاه‌مدت تأمین علوفه آنها را پرداخت می‌کند.
منطقه هاینان قصد دارد قوانین مدیریت مراتع، استانداردهای اصلاح نژاد، برنامه‌های چرا و سامانه‌های ردیابی را بیش از پیش تکمیل کند و همزمان مدلی عملیاتی ایجاد کند که شرکت‌ها، تعاونی‌های روستایی، پایگاه‌های فتوولتائیک و دامداران را به یکدیگر متصل کند.
برای یدو، نتایج این تغییر کاملاً ملموس است.
او گفت: «چرای گوسفندان زیر پنل‌های خورشیدی مزایای زیادی برای ما داشته است. علف بهتر شده، گوسفندان رشد بهتری دارند و زندگی ما آسان‌تر شده است.»