دادگاه توکیو و دفاع از نظم جهانی پساجنگ

یک سمپوزیوم بین‌المللی به مناسبت هشتادمین سالگرد آغاز دادگاه توکیو در شهرهای شانگهای و نان‌جینگ برگزار شد. پژوهشگران و محققانی از کشورهای مختلف جهان در این نشست، درباره ارزش تاریخی دادگاه توکیو و پیامدهای امروزی آن در حوزه تاریخ، روابط بین‌الملل و حقوق بین‌الملل بحث و تبادل نظر کردند.
چنگ جائوکی، مدیر مرکز مطالعات دادگاه توکیو در دانشگاه جیائو تونگ شانگهای، تأکید کرد که حفظ و تأیید دادگاه توکیو ارتباط مستقیمی با سیاست جهانی، آینده ژاپن و صلح در منطقه آسیا ـ اقیانوسیه دارد.
به گفته او، جریان تجدیدنظرطلبی تاریخی که این دادگاه را انکار می‌کند، سال‌هاست در ژاپن وجود دارد و برخی سیاستمداران راست‌گرا نیز دیدگاه‌های انکارگرایانه را برای حذف محدودیت‌های پس از جنگ و حرکت به سمت توان نظامی کامل تکرار می‌کنند. او گفت انکار دادگاه توکیو در واقع تلاشی برای تضعیف نظام حقوقی بین‌المللی پس از جنگ جهانی دوم است.
از این رو، تأیید این دادگاه به معنای حفاظت از دستاوردهای پیروزی در جنگ جهانی دوم و نظم پس از جنگ مبتنی بر منشور سازمان ملل است. وی افزود دولت ژاپن که به معاهدات و تعهدات بین‌المللی پس از جنگ پایبند بوده، تاکنون از انکار رسمی این دادگاه خودداری کرده است. چین نیز به عنوان یکی از قربانیان اصلی و از پیروزان مهم جنگ جهانی دوم در شرق آسیا، وظیفه دارد با تحریف‌های تاریخی مقابله کرده و حقیقت این محاکمه را در سطح جهانی ترویج کند.
تاکاکاگه فوجیتا، دبیرکل انجمن میراث و انتشار بیانیه مورایاما، نیز گفت این سمپوزیوم یادبود به حفظ روابط صلح‌آمیز ژاپن با چین و دیگر کشورهای آسیایی کمک می‌کند. او یادآور شد که پس از درخواست نخست‌وزیر پیشین ژاپن، مورایاما، برای درس گرفتن از تاریخ و حرکت به سوی دوستی آینده، بسیاری از چهره‌های سیاسی ژاپن همچنان به تحریف تاریخ جنگ ادامه داده‌اند. به گفته او، سانائه تاکایچی، از چهره‌های راست افراطی ژاپن، مدعی شده جنگ‌های تهاجمی ژاپن در واقع اقدامی دفاعی بوده است.
فوجیتا تأکید کرد دادگاه توکیو جنایت‌های پنهان‌شده، از جمله قتل‌عام نانجینگ و بدرفتاری با اسرای جنگی را آشکار کرد و شهروندان ژاپنی را با واقعیت جنایت‌های زمان جنگ آشنا ساخت. او افزود توصیف این دادگاه به عنوان «عدالت فاتحان» و معرفی بازنگری تاریخی به عنوان «تاریخ مازوخیستی»، به اعتبار بین‌المللی ژاپن آسیب می‌زند. به گفته وی، پذیرش کامل دادگاه توکیو تنها مسیر ژاپن برای دستیابی به صلح پایدار است.
پروفسور وانگ شیومی از دانشکده حقوق دانشگاه تربیت معلم پکن، دادگاه توکیو را میراثی ارزشمند برای بشریت توصیف کرد. او گفت این دادگاه که برای مجازات جنایتکاران جنگی ژاپن بر اساس اصول حقوقی و قضایی استاندارد تشکیل شد، همراه با دادگاه نورنبرگ، برای نخستین بار جنگ تهاجمی را به عنوان یک جرم بین‌المللی در حقوق بین‌الملل تعریف کرد.
این دادگاه همچنین مفاهیم «جرایم علیه صلح» و «جرایم علیه بشریت» را مشخص کرد، مسئولیت کیفری افراد را بدون توجه به جایگاه رسمی آنها به رسمیت شناخت و اصل مسئولیت فرماندهی را تثبیت کرد. به گفته او، این روند پایه حقوقی نظم بین‌المللی پس از جنگ را شکل داد و موجب تقویت حقوق کیفری بین‌المللی شد.
در شرایطی که جهان امروز با افزایش یکجانبه‌گرایی و تنش‌های ژئوپلیتیکی روبه‌رو است، بازخوانی دادگاه توکیو نشان می‌دهد که صلح بدون حاکمیت قانون دوام نخواهد داشت و توسعه نیز بدون صلح امکان شکوفایی ندارد. پایبندی به منشور سازمان ملل، چندجانبه‌گرایی و عدالت بین‌المللی، پایه اصلی ساخت جامعه‌ بشری با سرنوشت مشترک به شمار می‌رود.