احتمال توافق آمریکا و ایران چقدر است ؟

سایت بخش فارسی رادیو و تلویزیون مرکزی چین در گزارشی می نویسد : محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، روز دوشنبه ۴ خرداد در رأس هیئتی وارد دوحه قطر شد تا در مذاکرات مربوط به آتش‌بس با آمریکا شرکت کند. در همین حال، مقام‌های آمریکایی با لحنی خوش‌بینانه اعلام کردند که «۹۵ درصد چارچوب توافق نهایی شده است» و دونالد ترامپ نیز در پیامی نوشت که ۴مذاکرات «به‌خوبی پیش می‌رود». با این حال، ایران واکنشی محتاطانه‌تر نشان داد و تأکید کرد رسیدن به تفاهم به معنای امضای توافق نیست، به‌ویژه با طرفی که مدام مواضع خود را تغییر می‌دهد. همچنان اختلاف‌های جدی بر سر موضوعات کلیدی مانند برنامه هسته‌ای، لغو تحریم‌ها و وضعیت تنگه هرمز باقی است.
توافق ۹۵ درصدی؟
عبارت «۹۵ درصد» شاید خوش‌بینانه‌ترین توصیف از این دور مذاکرات باشد. درست است که در برخی حوزه‌ها پیشرفت‌هایی حاصل شده است. برای نمونه، گفته می‌شود آمریکا و متحدانش تعهد داده‌اند که حملات علیه ایران و متحدانش متوقف شود، درگیری‌ها در جبهه‌هایی مانند لبنان پایان یابد، تحریم‌های نفتی ایران برداشته شود و یک بازه ۳۰ روزه برای رسیدگی به مسئله تنگه هرمز در نظر گرفته شود. همچنین با میانجی‌گری قطر، توافقی برای آزادسازی حدود ۲۴۰ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران شکل گرفته است.
با این حال، سخنگوی وزارت خارجه ایران اعلام کرده است که در این مرحله وارد جزئیات مسائل هسته‌ای نمی‌شوند. یک دیپلمات ارشد ایرانی نیز گفته در پیش‌نویس فعلی هیچ تعهد مشخصی درباره برنامه هسته‌ای یا وضعیت اورانیوم غنی‌شده وجود ندارد. به این ترتیب، اگر توافق را مانند یک ساختمان در نظر بگیریم، طرف آمریکایی از تکمیل «۹۵ درصد داربست» صحبت می‌کند، در حالی که بخش اصلی یعنی ستون‌های اصلی آن، هنوز شکل نگرفته است.
اختلاف اصلی همچنان هست
دسترسی به انرژی هسته‌ای همچنان موضوع اصلی مذاکرات است. آمریکا تأکید دارد تا زمانی که ایران به‌طور روشن تعهد ندهد به دنبال سلاح هسته‌ای نخواهد رفت و وضعیت اورانیوم غنی‌شده را شفاف نکند، خبری از لغو تحریم‌ها نخواهد بود. در مقابل، ایران می‌گوید این چارچوب اساساً برای حل مسائل هسته‌ای طراحی نشده و هرگونه بحث در این زمینه باید به مرحله پس از آتش‌بس و لغو تحریم‌ها موکول شود. این وضعیت، نوعی بن‌بست کلاسیک «اول کدام قدم برداشته شود» ایجاد کرده است.
تفاوت برداشت‌ها درباره تنگه هرمز
ترامپ اعلام کرده است که این توافق به معنای «باز شدن تنگه هرمز» خواهد بود، اما ایران به‌سرعت این برداشت را رد کرده است. سخنگوی وزارت خارجه ایران تأکید کرده که مدیریت تنگه هرمز صرفاً بر عهده کشورهای ساحلی است و موضوعی برای مذاکره با طرف‌های خارجی نیست. حتی در سطح واژگان نیز ایران حساسیت نشان داده و اعلام کرده آنچه از کشتی‌ها دریافت می‌شود «هزینه خدمات دریانوردی» است، نه «عوارض عبور». این اختلاف نشان می‌دهد حتی در صورت امضای توافق، برداشت دو طرف می‌تواند کاملاً متفاوت باشد.
اسرائیل در حاشیه؛ متغیر آینده
یکی از نکات قابل توجه این دور از مذاکرات، کاهش نقش اسرائیل در روند تصمیم‌گیری‌هاست. به گفته برخی گزارش‌ها، بنیامین نتانیاهو در گفت‌وگوهای غیررسمی اذعان کرده که اسرائیل دیگر تأثیرگذاری گذشته را بر تصمیمات ترامپ درباره ایران ندارد. نگرانی اصلی تل‌آویو این است که اهداف اولیه اعلام‌شده در جریان جنگ، از جمله تغییر نظام، توقف کامل برنامه هسته‌ای و تضعیف توان موشکی ایران، محقق نشده است؛ موضوعی که از نگاه اسرائیل یک ناکامی جدی محسوب می‌شود.
در مقابل، اسرائیلِ ناراضی می‌تواند خود به یک عامل بی‌ثبات‌کننده تبدیل شود. ترامپ تلاش دارد با پیشبرد توافق ابراهیم و عادی‌سازی روابط کشورهای عربی با اسرائیل، این نارضایتی را مدیریت کند، اما تا زمانی که کشورهایی مانند عربستان تأکید می‌کنند بدون تشکیل کشور مستقل فلسطینی وارد عادی‌سازی نمی‌شوند، این تلاش‌ها محدود خواهد ماند.
در مجموع، به نظر می‌رسد امکان دستیابی به یک تفاهم محدود میان ایران و آمریکا وجود دارد، چرا که هر دو طرف مایل به ادامه درگیری نیستند. اما حتی در صورت امضای توافق، این توافق بیشتر شبیه یک آتش‌بس موقت خواهد بود تا یک صلح پایدار. بخش‌های اصلی اختلاف، به‌ویژه موضوع هسته‌ای، به مراحل بعدی موکول شده‌اند؛ مراحلی که زمان و نتیجه آن همچنان نامشخص است.در همین حال، هم‌زمان با مذاکرات، تنش‌های میدانی نیز ادامه دارد. گزارش‌ها از هدف قرار گرفتن یک پهپاد MQ-9 آمریکا در خلیج فارس توسط سپاه پاسداران و پاسخ متقابل آمریکا به برخی اهداف در جنوب ایران حکایت دارد. این وضعیت نشان می‌دهد که در حالی که مذاکره‌کنندگان پشت میز نشسته‌اند، در میدان نیز تنش همچنان ادامه دارد؛ واقعیتی که تصویر کلی روابط دو طرف را پیچیده‌تر می‌کند.