جهش صادرات تراشه و ماژول نوری؛ چین در قلب انقلاب هوش مصنوعی

همزمان با گسترش سریع هوش مصنوعی در جهان و افزایش بی‌سابقه سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های محاسباتی، ماژول‌های نوری و تراشه‌های ساخت چین به اجزایی کلیدی در این روند تبدیل شده‌اند. چین اکنون نه‌تنها یکی از بازیگران اصلی زنجیره تأمین هوش مصنوعی است، بلکه با برخورداری از ظرفیت تولید گسترده و زنجیره صنعتی کامل، نقشی مهم در حفظ ثبات زیرساخت‌های جهانی این صنعت ایفا می‌کند.
آمارها نشان می‌دهد شرکت‌های چینی ۷ جایگاه از ۱۰ تولیدکننده برتر ماژول‌های نوری جهان را در اختیار دارند و سهم آنها از بازار جهانی از ۶۰ درصد فراتر رفته است. همچنین چین در ۴ ماه نخست سال ۲۰۲۶، تعداد ۱۱۷ میلیارد مدار مجتمع به ارزش ۱۰۳٫۵ میلیارد دلار صادر کرده که نسبت به مدت مشابه سال قبل از نظر ارزش ۸۳٫۷ درصد رشد داشته است. سفارش‌های صادراتی ماژول‌های نوری نیز تا سال ۲۰۲۸ ادامه دارد.
ماژول‌های نوری در خط مقدم
اگر هوش مصنوعی را به مغز تشبیه کنیم، ماژول‌های نوری نقش اعصاب را دارند و وظیفه انتقال سریع داده‌ها میان سرورها و مراکز داده را بر عهده می‌گیرند. این تجهیزات با تبدیل سیگنال‌های الکتریکی به نور و بالعکس، حجم عظیمی از داده‌ها را جابه‌جا می‌کنند. برای مثال، یک ماژول نوری ۱٫۶ ترابیتی قادر است در یک ثانیه معادل ۹۵ فیلم با کیفیت بالا را منتقل کند.
شرکت‌های چینی در این حوزه پیشتاز هستند. شرکت جونگ‌جی ایننولایت سال گذشته بیش از ۴۰ درصد از بازار جهانی ماژول‌های ۸۰۰ گیگابایتی و حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد از بازار ۱٫۶ ترابیتی را در اختیار داشت و برای چهارمین سال متوالی رتبه نخست جهان را کسب کرد. شرکت ای‌اوپتولینک نیز در جایگاه دوم قرار گرفت.
این شرکت‌ها به تأمین‌کنندگان مهم شرکت‌های بزرگ فناوری از جمله انویدیا، گوگل و آمازون تبدیل شده‌اند. همزمان با افزایش تقاضا برای توسعه مراکز داده هوش مصنوعی، زمان تحویل سفارش‌ها از حدود ۱۲ هفته به کمتر از ۸ هفته کاهش یافته است.
داده‌های گمرکی چین نشان می‌دهد که در مارس ۲۰۲۶ متوسط قیمت صادراتی ماژول‌های نوری نسبت به سال قبل ۲۳ درصد افزایش یافته است. همچنین ارزش صادرات فیبر نوری و کابل ۲۶۳٫۸ درصد رشد کرده و متوسط قیمت صادراتی این محصولات نیز بیش از ۲۰۰ درصد افزایش یافته است.
در همین حال، شرکت هوآگونگ تک در ووهان نخستین ماژول ۱۲٫۸ ترابیتی XPO جهان را عرضه کرده است. این محصول ظرفیت ۸ ماژول ۱٫۶ ترابیتی را در یک واحد ادغام می‌کند و برای نسل جدید خوشه‌های هوش مصنوعی با بیش از ۱۰۰ هزار پردازنده گرافیکی طراحی شده است. برآوردها نشان می‌دهد ارزش بازار ماژول‌های ۱٫۶ترابیتی در آمریکای شمالی از ۲۰ میلیارد دلار فراتر رفته و بازار جهانی آن در سال جاری از ۳۰ میلیارد دلار عبور خواهد کرد.
صعود صنعت تراشه
رشد صنعت تراشه چین نیز همزمان با رونق هوش مصنوعی شتاب گرفته است. چین در سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶، تعداد ۱۲۷٫۲ میلیارد مدار مجتمع تولید کرد که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۴٫۳ درصد افزایش نشان می‌دهد. این میزان معادل تولید حدود ۱۴ میلیارد تراشه در هر روز است.
نکته قابل توجه آن است که محصولات با ارزش افزوده بالاتر، سهم بیشتری از صادرات تراشه چین را تشکیل می‌دهند. تنها در ماه آوریل، ارزش صادرات تراشه به ۳۱٫۱ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل ۱۰۰٫۱ درصد افزایش داشت، در حالی که حجم صادرات تنها ۳٫۸ درصد رشد کرد. این موضوع نشان می‌دهد ارزش و سطح فناوری محصولات صادراتی چین در حال افزایش است.
در میان تولیدکنندگان بزرگ، شرکت اس‌ام‌آی‌سی با نرخ بهره‌برداری ۹۳٫۱ درصدی از ظرفیت تولید فعالیت کرده و شرکت هوا هونگ سمی‌کنداکتور نیز رشد قابل توجه سودآوری را تجربه کرده است. این شرکت در سه‌ماهه نخست سال جاری سود خالص خود را بیش از ۴۵۸ درصد افزایش داد و نرخ بهره‌برداری از ظرفیت آن به ۹۹٫۷ درصد رسید.
در بخش تجهیزات نیز روند بومی‌سازی ادامه دارد. نرخ بومی‌سازی تجهیزات نیمه‌ رسانا در چین از ۲۵ درصد در پایان سال ۲۰۲۴ به ۳۵ درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت. همچنین تجهیزات ساخت داخل تا پایان سال ۲۰۲۵ بیش از ۵۵ درصد ارزش خرید خطوط جدید تولید ویفر را به خود اختصاص دادند و هدف تعیین‌شده ملی را زودتر از موعد محقق کردند.

همگرایی و تاب‌آوری
ماژول‌های نوری و تراشه‌ها دو بخش جداگانه نیستند، بلکه در نتیجه رونق هوش مصنوعی بیش از پیش به یکدیگر وابسته شده‌اند. افزایش تقاضا برای مراکز داده و توان محاسباتی، هم بازار ارتباطات نوری و هم بازار تراشه‌ها را به سرعت گسترش داده است. بر اساس گزارش انجمن صنعت نیمه‌رسانای اروپا، فروش حافظه‌های MOS در سه‌ماهه نخست سال جاری ۲۳۶٫۴ درصد افزایش یافت و فروش تراشه‌های منطقی نیز ۴۰٫۱ درصد رشد کرد.
دولت چین نیز امسال برای نخستین بار مفهوم «هماهنگی توان محاسباتی» را در گزارش کار خود مطرح کرد. پژوهشگران این حوزه معتقدند رشد تقاضای هوش مصنوعی و حرکت به سمت انرژی‌های کم‌کربن، این روند را به یکی از مهم‌ترین تحولات صنعتی سال‌های آینده تبدیل کرده است.
رشد خودروهای انرژی نو نیز به افزایش تقاضا برای تراشه‌ها کمک کرده است. هر خودروی انرژی نو بیش از هزار تراشه دارد که تقریباً دو برابر خودروهای سنتی است. شرکت‌های چینی در حوزه نیمه‌رساناهای قدرت و تراشه‌های مورد استفاده در سامانه‌های داخلی خودرو پیشرفت قابل توجهی داشته‌اند، هرچند توسعه تراشه‌های پیشرفته رانندگی خودکار همچنان ادامه دارد.
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های چین، شکل‌گیری خوشه‌های صنعتی بزرگ در دلتای رود یانگ‌تسه، دلتای رود مروارید و دره اپتیک ووهان است. نرخ بومی‌سازی در این مناطق از ۹۰ درصد فراتر رفته و همین موضوع به کاهش هزینه‌ها، افزایش بهره‌وری و ارتقای کیفیت تولید کمک کرده است.
کارشناسان معتقدند توسعه گسترده مراکز داده هوش مصنوعی در سراسر جهان، تقاضایی پایدار برای سخت‌افزار ایجاد کرده است. در شرایطی که بسیاری از تولیدکنندگان خارجی با محدودیت ظرفیت و مشکلات عرضه مواجه هستند، تولیدکنندگان چینی به دلیل دسترسی مناسب به مواد اولیه و برخورداری از زنجیره صنعتی کامل، توانسته‌اند با سرعت بیشتری به این موج فزاینده تقاضا پاسخ دهند و جایگاه خود را در بازار جهانی تقویت کنند.