خودکفایی تراشه در چین نتیجه غیرمنتظره تحریم‌های آمریکا

ایالات متحده در سال‌های اخیر محدودیت‌های فناوری خود را تشدید کرده و این‌بار شرکت‌های وابسته و فرامرزی چین را هدف قرار داده است تا دسترسی این کشور به تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی به‌طور کامل محدود شود. سال‌هاست که محور اصلی سیاست واشنگتن برای مهار فناوری چین تغییری نکرده است: جلوگیری از دسترسی این کشور به تراشه‌های پیشرفته برای کند کردن رشد فناوری. با این حال، تجربه نشان داده است که چنین محدودیت‌هایی نه‌تنها مانع پیشرفت نشده، بلکه به تقویت نوآوری مستقل چین انجامیده و فشار خارجی را به محرک توسعه تبدیل کرده است.
به گزارش رویترز، وزارت بازرگانی آمریکا دستورالعمل‌های تازه‌ای صادر کرده که هدف آن بستن راه‌هایی است که پیش‌تر امکان انتقال تراشه‌های پیشرفته، از جمله پردازنده‌های «بلک‌ول» شرکت انویدیا، به شرکت‌های تابعه چینی در خارج از کشور را فراهم می‌کرد. هرچند هدف این اقدام مسدود کردن آخرین مسیرهای دور زدن محدودیت‌ها عنوان شده، اما در عمل بخشی دیگر از تلاش‌ها برای مهار پیشرفت فناوری چین تلقی می‌شود؛ تلاشی مبتنی بر این تصور که قطع زنجیره تأمین می‌تواند روند نوآوری را متوقف کند.
محدودیت‌های سخت‌گیرانه آمریکا در سال‌های گذشته نتوانسته مانع پیشرفت فناوری چین شود و در مقابل، سرعت توسعه داخلی این کشور را افزایش داده است. در شرایطی که صنعت نیمه‌هادی با محدودیت‌های فیزیکی در ادامه مسیر سنتی «قانون مور» روبه‌رو شده، شرکت هوآوی با معرفی «قانون مقیاس‌پذیری تائو» تمرکز را از کوچک‌سازی صرف تراشه‌ها به بهینه‌سازی تأخیر سیگنال‌ها تغییر داده و مسیر تازه‌ای برای توسعه این صنعت ارائه کرده است.
مدیران هوآوی نیز تأکید کرده‌اند که فشارهای آمریکا، این شرکت و کل صنعت فناوری چین را به سمت استقلال بیشتر سوق داده است. بسته شدن مسیرهای سنتی توسعه، شرکت‌های چینی را وادار کرده تا مسیرهای جایگزین و پایدار برای پیشرفت پیدا کنند. اگرچه دیدگاه‌های متفاوتی درباره دستاوردهای چین در غرب وجود دارد، اما حتی منتقدان نیز ناچار به پذیرش شکل‌گیری یک مسیر مستقل و کارآمد در این کشور هستند.
پیشرفت چین در زمینه خودکفایی تراشه‌های هوش مصنوعی نیز قابل توجه است. نرخ خودکفایی این کشور از ۱۰ درصد در سال ۲۰۲۱ به ۴۱ درصد در سال ۲۰۲۶ رسیده که نشان‌دهنده رشد چندبرابری در مدت پنج سال است. مؤسسه مورگان استنلی پیش‌بینی کرده است این رقم تا سال ۲۰۳۰ به ۸۶ درصد برسد؛ نشانه‌ای از جهش گسترده در توسعه و کاربرد مستقل فناوری تراشه.
این روند در ادامه الگوی تکرارشونده توسعه فناوری در چین قرار دارد. این کشور زمانی که از همکاری‌های فضایی بین‌المللی کنار گذاشته شد، ایستگاه فضایی خود را توسعه داد و زمانی که از برخی اکوسیستم‌های هوش مصنوعی محروم شد، در حوزه متن‌باز پیشرفت کرد. از سامانه ناوبری «بایدو» و فناوری ۵G گرفته تا پیشرفت‌های کنونی در صنعت نیمه‌هادی، مسیر نوآوری در چین همواره تحت فشارهای خارجی شکل گرفته است.
در نهایت، توسعه فناوری مسیر واحد یا ثابت ندارد. سیاست‌های ایالات متحده در جهت ایجاد محدودیت و جداسازی، با ماهیت باز و همکاری‌محور علم و فناوری در تضاد است. این محدودیت‌ها نه‌ فقط مانع پیشرفت چین نشده، بلکه در برخی موارد به خروج شرکت‌های آمریکایی از بازار چین نیز منجر شده است. در چنین شرایطی، رویکردهای انحصارگرایانه در بلندمدت به رکود منتهی می‌شوند، در حالی که نوآوری مستقل و همکاری‌های گسترده مسیر اصلی پیشرفت فناوری در جهان باقی خواهد ماند.