نقش سازنده چین در میانجی‌گری پاکستان بین ایران و آمریکا

خبرها و گزارش‌های رسانه‌های مختلف، به ویژه رسانه‌هایی که دسترسی نزدیک به “منابع آگاه” نسبت به روند میانجی‌گری پاکستان برای ایجاد توافق بین ایران و آمریکا دارند، این روزها از احتمال قریب‌اولوقوع بودن این توافق خبر داده‎اند هرچند که تا این لحظه، با توجه به غیرقابل اعتماد و غیرقابل پیش‌بینی بودن ایالات متحده و نیز احتمال انجام اقدامات مخرب از سوی اسرائیل، این خبرها صرفا در حد گمانه زنی است.
به هرحال، آنچه روشن است، این است که هم ایران و هم ایالات متحده خواستار تداوم جنگ نیستند و با تمدید آتش بس موقت تا به امروز، نشان داده‌اند که دیپلماسی را برای دستیابی به توافق پایان جنگ ترجیح می‌دهند اما هیچ یک از طرفین به سادگی حاضر به امتیاز دادن نیستند؛ وضعیتی که روند میانجی‌گری را برای پاکستانی‌ها دشوار کرده اما این روند همچنان با حمایت برخی بازیگران اثرگذار از جمله چین ادامه دارد.
گاهی در محافل رسانه‌ای و محافل عمومی این سوال مطرح می‌شود که چرا پاکستان این بار نقش میانجی‌گری را برعهده گرفته و اینکه پاکستان به عنوان کشوری که تجربه و سابقه چندانی در این زمینه نداشته، آیا ظرفیت کافی برای به سرانجام رساندن این ماموریت خطیر را دارد؟ در پاسخ به این سوال، باید نام کشورهای دیگری را نیز در کنار پاکستان به عنوان پشتوانه‌ای برای تلاش دیپلماتیک اسلام آباد از جمله ترکیه و مصر و شاید مهم‌تر از همه “چین” را قرار داد.
چین که از همان روز نخست جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، با اتخاذ موضعی منطقی و غیرمداخله جویانه، ضمن محکوم کردن حمله به ایران و مخالفت شدید با این جنگ، خواستار خویشنداری و پایان درگیری از طریق راه های دیپلماتیک شد، تا به امروز نیز این موضع خود را حفظ کرده و همچنان گفت و گو و دیپلماسی را تنها راه کاهش تنش و پایان درگیری بین ایران و آمریکا می داند. از همین رهگذر، چین همواره از تلاش‌های پاکستان برای پیشبرد روند میانجی‌گری موثر بین تهران و واشنگتن حمایت کرده و در این خصوص، هم با طرف پاکستانی، هم با طرف ایرانی و نیز با سایر طرف های ذیربط به طور مستمر در تماس بوده است. بسیاری از تحلیل گران معتقدند مناسبات راهبردای و روابط دوستان چین با پاکستان و حمایت های سیاسی قوی پکن از تلاش اسلام آباد برای میانجی گری، وزن و اعتبار بالایی به این نقش پاکستان داده است.
از آنجا که ایران بارها اعلام کرده است که خواستار تضمین برای امضای هرگونه توافق با آمریکا است تا اطمینان حاصل کند که ایالات متحده بعد از توافق دوباره به ایران حمله نخواهد کرد، برخی کارشناسان معتقدند تنها چین است که با حمایت خود از روند میانجی گری و توافق و با توجه به نوع مناسباتی که با آمریکا دارد، می توند تضمین معتبر برای چنین توافقی باشد
مارس گذشته از سوی وزیران خارجه دو کشور با هدف پایان دادن
«ابتکار پنج ماده‌ای چین و پاکستان» به عنوان یک طرح دیپلماتیک برای بازگرداندن ثبات به منطقه خلیج فارس و خاورمیانه ارائه شد، و بعد از آن هم «ابتکار چهار ماده‌ای شی جین‌پینگ» که به عنوان یک چارچوب دیپلماتیک مدون برای برقراری صلح پایدار و تنش‌زدایی در خاورمیانه و منطقه خلیج فارس، در پکن رونمایی شد و مورد استقبال ایران و کشورهای منطقه قرار گرفت ، بر حل ریشه‌ای بحران‌ها، به ویژه تنش‌های میان ایران و آمریکا، به عنوان یک راهبرد کلان تمرکز دارد و می توان آن را یک پایه و اساس زیربنایی برای هرگونه تلاش میانجیگرانه در منطقه دانست.
شی جین‌پینگ که در کمتر از دو هفته اخیر، در یک فعالیت دیپلماتیک فشرده و بی سابقه، میزبان سران آمریکا، روسیه، پاکستان و صربستان بوده است، در تمام دیدارهایش با سران این کشور کشورها و بطور خاص در ملاقات با ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه و شبهاز شریف نخست وزیر پاکستان، بر ضرورت پایان جنگ در منطقه خلیج فارس از طریق روش های دیپلماتیک تاکید و بار دیگر حمایت قاطع خود را از تلاش های میانجیگرانه پاکستان اعلام کرد. همچنین رای مخالف چین به یک پیشن نویس قطعنامه تنش زا و ضدایرانی در شورای امنیت سازمان ملل که از سوی یکی از کشورهای عربی حوزه خلیج فارس ارائه شده بود، حاکی از نگاه عقلانی و آینده نگرانه چین به مسائل این منطقه است.

برخی محافل عمومی در ایران این سوال را مطرح می کنند که چرا چین مستقیم برای میانجیگری و پایان دادن به این جنگ وارد میدان نشد؟ این ممکن است تنها یک سوال ساده به نظر برسد اما پاسخ به آن، نیازمند توجه به مسائل پیچیده و زیادی است که شاید اشاره مفصل به آن ها در این گزارش نگنجد. با این حال، می توان گفت رویکرد اصولی چین در روابط خارجی، مبتنی بر عدم مداخله و تلاش برای حفظ و گسترش مناسبات برپایه احترام متقابل و منافع برد-برد و پرهیز از هرگونه اقدامی است که ممکن است منجر به وقوع یا تشدید درگیری شود. چین به عنوان یک کشور عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل، همواره مسئولیت سنگین تلاش برای حفظ و تقویت صلح، ثبات و امنیت در سراسر جهان را بر دوش خود احساس و به آن عمل کرده است. در مورد جنگ ایران و آمریکا، چه بسا اگر طرفین درگیری رسما از چین درخواست میانجیگری می کردند، با استقبال این کشور مواجه می شد. اکنون که پاکستان داوطلبانه وارد عرصه میانجیگری شده، چین با حمایت قاطع از این نقش پاکستان و تزریق انرژی و انگیزه مضاعف به این روند، نقش خود را به عنوان یک کشور مسئولیت پذیر ایفا کرده است و تا رسیدن به نتیجه نهایی، به آن ادامه خواهد داد.
میانجیگری موفقیت آمیز چین در سال ۲۰۲۳ بین ایران و عربستان ثابت کرد که پکن به عنوان یک طرف قابل اعتماد و قابل احترام برای تمام کشورهای حوزه خاورمیانه و خلیج فارس، بدور از مداخله جویی و سلطه جویی، همواره نگاهی سازنده و صلح جویانه به مسائل این منطقه دارد و برخلاف مداخله برخی کشورها و قدرتها که دهها سال است به عامل بی ثباتی خاورمیانه تبدیل شده اند، چین عمیقا اعتقاد دارد که تحقق صلح و ثبات خاورمیانه و خلیج فارس تنها از طریق همکاری‌های خود کشورهای منطقه قابل دستیابی است و ضمن حمایت از صلح و ثبات این منطقه، این ثبات و آرامش را هم به سود مردم کشورهای منطقه، هم به سود تمام جهان و البته به سود خود می داند.