نقش سرمایه‌گذاری خارجی چین در تقویت اقتصاد جهانی

اخیراً برخی رسانه‌های خارجی تلاش کرده‌اند سرمایه‌گذاری‌های فرامرزی چین را بخشی از تلاش این کشور برای حل مشکل به اصطلاح «مازاد ظرفیت داخلی» معرفی کنند. آن‌ها همچنین مدعی‌اند که حضور رو‌به‌رشد شرکت‌های چینی در خارج از کشور ممکن است رقابت در بازارهای جهانی را تشدید کند. این نوع ادعاها در واقع شکل تازه‌ای از همان روایت موسوم به «شوک دوم چین» است.با این حال، چه موضوع صادرات چین مطرح باشد و چه سرمایه‌گذاری خارجی این کشور، این استدلال چندان قانع‌کننده نیست؛ زیرا همکاری‌های صنعتی دوجانبه را از زاویه یک بازی برد-باخت می‌بیند و نقش یکپارچه‌سازی زنجیره تأمین، همکاری‌های فناورانه و افزایش تقاضای بازار در کشورهای میزبان را نادیده می‌گیرد.سرمایه‌گذاری یک مسیر یک‌طرفه نیست. چین سال‌هاست نقش سرمایه‌های خارجی در حمایت از توسعه اقتصادی خود را به رسمیت شناخته و به‌طور مداوم برای بهبود فضای کسب‌وکار جهت جذب این سرمایه‌ها تلاش کرده است. این کشور همچنان یکی از مقصدهای مهم سرمایه‌گذاری جهانی به شمار می‌رود. آمارهای رسمی نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری مستقیم و واقعی خارجی در صنایع فناوری پیشرفته چین در چهار ماه نخست سال ۲۰۲۶ به ۱۱۶٫۳۳ میلیارد یوان (۱۷٫۲ میلیارد دلار) رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۰٫۳ درصد افزایش داشته است.چرا شرکت‌های خارجی با وجود فاصله جغرافیایی، همچنان به سرمایه‌گذاری در بخش‌های فناوری پیشرفته چین علاقه‌مند هستند؟ پاسخ روشن است؛ آن‌ها ارزش و سودآوری رو‌به‌رشد این بازار را می‌بینند.ورود مداوم سرمایه‌های خارجی نشان می‌دهد بسیاری از شرکت‌های بین‌المللی، صنایع چین را از نظر تجاری جذاب می‌دانند. در چنین بستری، توسعه فرامرزی این صنایع را می‌توان یک بازی برد-برد دانست که علاوه بر ایجاد فرصت برای اقتصادهای میزبان، از پیوندهای گسترده‌تر صنعتی در سطح منطقه نیز حمایت می‌کند.از این منظر، ظرفیت اقتصادی ناشی از توسعه فناوری‌های پیشرفته در چین تنها به جذب سرمایه‌های ورودی محدود نمی‌شود، بلکه فراتر از مرزها نیز گسترش می‌یابد؛ زیرا هم ورود و هم خروج سرمایه نشان‌دهنده توزیع گسترده‌تر فرصت‌هاست.سرمایه‌گذاری خارجی چین فرصت‌های ملموسی برای اقتصادهای میزبان و همچنین ایجاد زنجیره تأمین کارآمدتر در سطح جهان فراهم می‌کند. به همین اندازه، این موضوع نیز اهمیت دارد که سرمایه‌گذاری‌های خارجی چین می‌تواند به رشد سریع‌تر صنایع محلی کمک کند.امروزه بسیاری از بخش‌های نوظهور اقتصادی به زنجیره‌های ارزش پیچیده و اکوسیستم‌های تجاری وابسته هستند. سرمایه‌گذاری شرکت‌های چینی می‌تواند به پر کردن خلأهای موجود در این زنجیره‌ها، تقویت شبکه‌های تولید و حمایت از توسعه زیرساخت‌های کسب‌وکار محلی کمک کند.سرمایه‌گذاری چین و صنایع محلی ذاتاً جدا از هم یا در تقابل با یکدیگر نیستند، بلکه می‌توانند مکمل هم باشند و بخش‌هایی یکپارچه از شبکه‌های صنعتی منطقه‌ای را شکل دهند.با پیشرفت نوآوری‌های فناورانه، بخش‌های نوظهور اغلب به پیوندهای گسترده میان صنایع بالادستی و پایین‌دستی نیاز دارند و این مسئله همکاری وسیع در سراسر زنجیره ارزش را ضروری می‌کند. در چنین چارچوبی، سرمایه‌گذاری چین می‌تواند فرصت‌های متنوعی برای همکاری‌های جهانی، هم در اقتصادهای میزبان و هم در کل اکوسیستم صنعتی ایجاد کند.برخی روایت‌های رسانه‌های خارجی درباره سرمایه‌گذاری‌های فرامرزی چین، با واقعیت‌های بنیادین صنایع نوظهور و روند بازآرایی زنجیره‌های تأمین جهانی همخوانی ندارد. این جریان‌های رسانه‌ای با منفی نشان دادن سرمایه‌گذاری خارجی چین، این خطر را ایجاد می‌کنند که ادعاهایشان به بهانه‌ای برای سیاست‌های حمایت‌گرایانه تبدیل شود؛ اقدامی که می‌تواند بر کارایی و همکاری اقتصادی جهان اثر منفی بگذارد.نوآوری‌های فناوری پیشرفته در جهان شتاب گرفته‌اند و این ظرفیت را دارند که محرک‌های تازه و بخش‌های جدید رشد را برای اقتصاد جهانی ایجاد کنند. در چنین شرایطی، این خودِ پیشرفت فناوری نیست که به اقتصاد جهانی شوک وارد می‌کند، بلکه بازگشت تفکرات حمایت‌گرایانه است که خطری جدی برای رشد اقتصاد جهان به شمار می‌رود.هرچه تولید از نظر فناوری پیچیده‌تر می‌شود، زنجیره‌های ارزش جهانی نیز پیچیده‌تر خواهند شد و پیوندهای فرامرزی عمیق‌تر و گسترده‌تری شکل می‌گیرد. اقتصاد جهانی در چنین شرایطی به تکه‌تکه شدن و مرزبندی نیاز ندارد، بلکه به جریان روان‌تر کالا، خدمات و سرمایه‌گذاری احتیاج دارد.

چین امروز هم یکی از مقصدهای مهم سرمایه‌گذاری جهانی و هم یکی از منابع بزرگ سرمایه‌گذاری خارجی در جهان است. در سال ۲۰۲۵، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی چین در بخش فرامرزی به ۱۷۴٫۳۸ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل ۷٫۱ درصد رشد داشت. سرمایه‌گذاری‌های خارجی چین همچنان نقش سازنده خود را در حمایت از توسعه اقتصادی کشورهای میزبان ادامه خواهد داد؛ موضوعی که نشان می‌دهد چرا بسیاری از اقتصادها همچنان بر جذب سرمایه خارجی تمرکز دارند.در این چارچوب، پرسش مهم‌تر این است که چگونه می‌توان اطمینان حاصل کرد منافع مشروع سرمایه‌گذاران چینی در خارج از کشور به‌خوبی حفظ می‌شود و چگونه می‌توان فضای کسب‌وکار در اقتصادهای میزبان را بهبود داد تا جذابیت خود را برای سرمایه‌های بین‌المللی حفظ کنند. نگاه به این سرمایه‌گذاری‌ها با فرض تهدید یا ریسک بودن، بیش از پیش با واقعیت وابستگی متقابل اقتصاد جهانی ناسازگار است.