پاسخ چین به چالش‌های هوش مصنوعی؛ توسعه برای رفاه مشترک، نه انحصار فناوری

کنفرانس جهانی هوش مصنوعی ۲۰۲۶ از ۱۷ تا ۲۰ اکتبر (۲۶ تا ۲۹ تیر) و نشست عالی‌رتبه مدیریت جهانی هوش مصنوعی در کلانشهر شانگهای برگزار می‌شود. شی جین پینگ، رئیس‌جمهور چین، در سخنرانی اصلی خود تأکید کرد که همه کشورها باید به اصول مردم‌محوری و ارزش‌های مثبت پایبند باشند، هوش مصنوعی را به نیرویی مهم برای ارتقای رفاه مشترک و حفظ امنیت مشترک تبدیل کنند و برای ایجاد یک نظام جهانی مدیریت هوش مصنوعی عادلانه و منطقی با یکدیگر همکاری کنند.
در این مقطع حساس از مسیر توسعه تمدن بشری، تأکید چین بر مسیر درستِ «ارزش‌های مثبت و سودمند برای بشریت» نه تنها نشان‌دهنده درک عمیق این کشور از روندهای توسعه جهانی است، بلکه بیانگر پایبندی آن به رویکردی مردم‌محور نیز محسوب می‌شود. استقبال گسترده از این رویداد نیز نشان داد که جامعه جهانی نسبت به خرد و راه‌حل‌های ارائه‌شده از سوی چین توجه و انتظار بالایی دارد.
فناوری همواره شمشیری دولبه بوده است؛ از یک سو می‌تواند نیروهای تولیدی را آزاد کند و از سوی دیگر، در صورت نبود مدیریت مناسب، ممکن است به بی‌نظمی، بهره‌برداری ناعادلانه و حتی درگیری منجر شود. امروز هوش مصنوعی ظرفیت آن را دارد که به بزرگ‌ترین فرصت توسعه‌ای بشر تبدیل شود، اما بدون ایجاد سازوکارهای مؤثر حکمرانی جهانی، می‌تواند به مانعی جدید در مسیر توسعه و عاملی برای افزایش بی‌ثباتی در جهان تبدیل شود.
در چنین شرایطی، تأکید چین بر «ارتقای رفاه مشترک و حفظ امنیت مشترک» در روند توسعه فناوری، به معنای مخالفت روشن با مدل‌های بسته و انحصاری توسعه، همچنین رد تقسیم‌بندی‌های ایدئولوژیک و محدودیت‌های فناورانه است. باور چین بر اینکه دستاوردهای توسعه فناوری باید در اختیار جامعه جهانی قرار گیرد، نه اینکه به ابزاری برای سلطه‌جویی تبدیل شود، پاسخی به انتظار مشترک جامعه بین‌المللی و الگویی برای همکاری جهانی ارائه کرده است.
این رویکرد نه تنها بازتاب‌دهنده خرد و راه‌حل چینی است، بلکه نشان‌دهنده توانمندی چین نیز هست. چین اکنون در خط مقدم توسعه فناوری هوش مصنوعی قرار دارد و در زمینه ارائه مدل‌های بزرگ متن‌باز، به یکی از فعال‌ترین و سریع‌ترین مناطق در حال رشد جهان تبدیل شده است. مدل‌های متن‌باز چینی مانند دیپ‌سیک با برخورداری از ویژگی‌هایی مانند هزینه پایین، بهره‌وری بالا و دسترسی آزاد، انحصار برخی کشورها بر قدرت گفتمانی در حوزه فناوری را به چالش کشیده‌اند.
چین در مسیر توسعه هوش مصنوعی، راهی را انتخاب کرده است که نه تنها به پیشرفت داخلی این کشور کمک کرده، بلکه فرصت‌های تازه‌ای برای بسیاری از کشورهای جنوب جهانی فراهم آورده است. این تجربه نشان می‌دهد فناوری‌های نوین نباید و نباید به «امتیازی ویژه برای کشورهای ثروتمند» محدود شوند.
هوش مصنوعی حاصل مشترک خرد انسانی و یکی از ارزشمندترین دستاوردهای بشر است. ابتکارها و اقداماتی که آقای شی جین پینگ، مطرح کرده، مسیری برای توسعه آینده هوش مصنوعی و حکمرانی جهانی آن ترسیم می‌کند.
در شرایطی که جهان در نقطه‌ای حساس از پیشرفت فناوری قرار دارد و موج‌های تحول‌آفرین هوش مصنوعی با سرعت در حال گسترش هستند، امید می‌رود همه طرف‌ها با دستیابی به توافق‌های مشترک، همراه با چین بر اصول مردم‌محور و رویکردهای خیرخواهانه پایبند بمانند و مسیر توسعه هوش مصنوعی را به گونه‌ای هدایت کنند که این فناوری واقعاً به نیرویی مثبت برای افزایش رفاه همه بشریت و پیشرفت تمدن بشری تبدیل شود.