لحظه بیشکک؛ سازمان همکاری شانگهای و آینده حکمرانی جهانی

در جریان اجلاس سال گذشته سازمان همکاری شانگهای (SCO) در کلانشهر تیان‌جین، شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، ابتکار حکمرانی جهانی را مطرح کرد و صراحتاً گفت سازمان همکاری شانگهای «باید نقش رهبری ایفا کند و در اجرای ابتکارات حکمرانی جهانی الگو باشد». تحت هدایت این ابتکار، سازمان همکاری شانگهای مستمرا در سه حوزه اصلی حکمرانی امنیتی، حکمرانی اقتصادی و حکمرانی مردمی و فرهنگی تلاش کرده و سهم مهمی در ثبات و رفاه منطقه‌ای و بهبود حکمرانی جهانی داشته است.
بیست‌ و ششمین نشست شورای سران کشورهای سازمان همکاری شانگهای در بیشکک، پایتخت قرقیزستان، برگزار شد. همزمان با بیست‌وپنجمین سالگرد تأسیس سازمان همکاری شانگهای، این اجلاس رهبران کشورهای عضو را گرد هم آورد تا روابط دوستانه دوجانبه و چندجانبه را تعمیق بخشند و نیروی تازه‌ای به ثبات منطقه‌ای و حکمرانی جهانی ببخشند.
در جریان اجلاس سال گذشته سازمان همکاری شانگهای در تیانجین، شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، ابتکار حکمرانی جهانی را مطرح کرد و صراحتاً گفت سازمان همکاری شانگهای «باید نقش رهبری ایفا کند و در اجرای ابتکارات حکمرانی جهانی الگو باشد». طی یک سال گذشته، این ابتکار از حمایت و استقبال نزدیک به ۱۶۰ کشور و سازمان بین‌المللی برخوردار شده و بیش از ۶۰ کشور نیز به‌طور فعال به «گروه دوستان حکمرانی جهانی» پیوسته‌اند.
ابتکار حکمرانی جهانی از یک راه‌حل چینی به رویه‌ای بین‌المللی تبدیل شده و بیش از پیش پویایی و ظرفیت خود را نشان می‌دهد. این مفهوم کاملاً با «روح شانگهای» همخوانی دارد. سازمان همکاری شانگهای با هدایت ابتکار حکمرانی جهانی، در سه حوزه کلیدی حکمرانی امنیتی، حکمرانی اقتصادی و حکمرانی مردمی و فرهنگی گام‌های مهمی برداشته و به‌طور قابل توجهی به ثبات و رفاه منطقه‌ای و بهبود حکمرانی جهانی کمک کرده است.
امروزه، با افزایش یکجانبه‌گرایی و حمایت‌گرایی و تشدید آثار سرریز مسائل داغ، کشورهای جنوب جهانی بیش از هر زمان دیگری به بستری برای همکاری عادلانه و فراگیر نیاز دارند. سازمان همکاری شانگهای که آسیا، اروپا و آفریقا را در بر می‌گیرد، به‌طور طبیعی از مزیت جغرافیایی برای پیوند شرق و غرب و هماهنگ کردن شمال و جنوب برخوردار است.
این سازمان به دنبال جایگزین کردن نظام بین‌المللی موجود نیست، بلکه از افزایش نمایندگی و صدای کشورهای در حال توسعه حمایت می‌کند؛ این سازمان تقابل بلوکی را ترویج نمی‌دهد، بلکه به اصول مشورت، ساخت مشترک و منافع مشترک پایبند است. برای بسیاری از کشورهای کوچک و متوسط، چنین بستری به معنای استقلال راهبردی بیشتر است؛ برای قدرت‌های بزرگ نیز معیاری برای سنجش توانایی آنها در احترام واقعی به برابری و پیوند دادن فرصت‌های توسعه خود با رفاه منطقه‌ای به شمار می‌رود.
واقعیت‌ها نشان داده‌اند که موفقیت سازمان همکاری شانگهای، در واقع موفقیت مسیر و فلسفه آن است. این سازمان جهان‌بینی «یا این یا آن» را رد می‌کند، به نظمی مبتنی بر قدرت متکی نیست، به برخورد تمدن‌ها باور ندارد و وارد بازی‌های با حاصل جمع صفر نمی‌شود.
سازمان همکاری شانگهای امکان الهام‌بخشی را به جهان نشان داده است: کشورهایی با نظام‌های سیاسی، سنت‌های فرهنگی و منافع متفاوت می‌توانند از طریق مشورت برابر و بدون قربانی کردن منافع اساسی خود، زمینه‌های مشترکی برای همکاری پیدا کنند. سازمان همکاری شانگهای بر پایه اصول برابری حاکمیت و حاکمیت قانون بین‌المللی، نظامی جدید برای مدیریت امنیت منطقه‌ای ایجاد می‌کند، کمربند امنیتی اوراسیا را تقویت می‌کند و الگویی باثبات برای جهانی آشفته و در حال تغییر ارائه می‌دهد.
مقاومت قاطع در برابر تحریم‌های یکجانبه، حمایت‌گرایی تجاری و اقدامات تفرقه‌انگیز مبتنی بر بلوک، نه تنها موضع مشترک سازمان همکاری شانگهای است، بلکه بازتاب‌دهنده انتظارات گسترده جامعه بین‌المللی نیز هست.
حکمرانی مردم‌محور و فرهنگی، «روح شانگهای» را به زندگی روزمره مردم عادی وارد می‌کند. تبادلات آموزشی، همکاری‌های گردشگری، تبادلات جوانان، تبادل رسانه‌ای و همکاری‌های محلی سال‌به‌سال افزایش یافته است. شهرهایی مانند چولپون‌آتا به‌عنوان پایتخت‌های گردشگری و فرهنگی تعیین شده‌اند و پیوندهای فرهنگی نیز به‌طور مستمر تقویت می‌شوند.

همان‌طور که رسانه‌های منطقه‌ای گفته‌اند، سازمان همکاری شانگهای «ظرفیت بالایی برای تکامل خود» دارد. این سازمان با وجود مواجهه با چالش‌ها و فشارهای مختلف، همواره رویکردی مسئله‌محور را دنبال کرده و خود را با زمان هماهنگ نگه داشته است. بر اساس شرایط بین‌المللی و نیازهای کشورهای عضو، این سازمان به‌طور پویا مدل‌های همکاری خود را تنظیم، قوانین همکاری را بهینه و کیفیت حکمرانی منطقه‌ای را بهبود می‌بخشد.
سازمان همکاری شانگهای از تمرکز اولیه خود بر اعتماد مرزی و همکاری امنیتی، به‌تدریج به یک بستر جامع چندجانبه تبدیل شده که امنیت، اقتصاد، معیشت مردم، فرهنگ و حکمرانی جهانی را در بر می‌گیرد. این سازمان با مقابله با مشکلات به نوآوری می‌پردازد، در واکنش به خطرات رشد می‌کند و از طریق اقدامات عملی بهبود می‌یابد و به این ترتیب، پویایی و سرزندگی خود را حفظ می‌کند.